6 . عنعنه در سند : گرچه مرحوم كلينى همچون مشايخ خود ، روايات را از طرق معتبرى همچون سماع ، قرائت و اجازه دريافت كرده است ، جهت رعايت اختصار سند ، روايات كافى را به صورت معنعن نقل كرده است ، يعنى حلقههاى سند با لفظ « عن » به يكديگر مربوط شدهاند . در اينگونه اسناد وجه تحمل واسطههاى سند معمولًا پوشيده مىماند ، يعنى مشخص نمىشود كه راوى حديث را به چه نحو از استادش فرا گرفته است به طريق سماع يا قرائت يا اجازه يا . . . ( بر خلاف تعابيرى همچون سمعتُ فلاناً يقول ، قرأتُ على فلان و . . . ) .
عنعنه در سند يكى از شيوههاى رايج اختصار در اسناد است و با توجه به وثاقت و اعتبار مؤلف ، طبق نظر محدثان شيعه خللى به اعتبار سند وارد نمىكند .
نمونهاى از روايت معنعن :
عَلىُّ عَنْ أبِيهِ عَنِ النّوْفَلِى عَنِ السَّكوِنى عَنْ أبِى عَبْدِاللَّهِ عليه السلام قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله مَنْ تَرَكَ مَعْصِيةً للَّهِ مَخَافَةَ اللَّهِ تَبارَكَ وَ تَعَالَى أرْضَاهُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ . « 1 »
7 . ارسال در برخى اسناد : در مواردى در سند روايات كافى ، قطع ، تعليق و ارسال با الفاظ مبهمى همچون « عمّن رواه ، عمّن حدّثه ، عمّن أخبره ، عن رجلٍ ، عن بعضِ أصحابِه ، رَفَعَهُ عن ، مرسلًا عن و . . . » به چشم مىخورد ، كه البته اين موارد در مجموع كتاب رقمى محدود است ، مثلًا در روايتى آمده است :
مُحَمَّدُ بْنُ يحْيى عَنْ أحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَينِ بْنِ سَعيدٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِد عَنْ زَكَرِيا بْنِ عِمْرانَ الْقُمِّى عَنْ هَارُونَ بْنِ الْجَهْمِ ، عَنْ رَجُلٍ مِنْ أصْحَابِ أبى عَبْدِاللَّهِ عليه السلام لَمْ أحْفَظْ اسْمَهُ قالَ : سَمِعْتُ أبَاعَبْدِاللَّهِ عليه السلام يقُولُ . . . . « 2 »
و در روايتى ديگر سند به صورت زير ديده مىشود :
« الْحُسَينُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ الْمُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ بَعْضِ أصْحابِهِ عَنْ أبِى بَصيرٍ قَالَ . . . » . « 3 »
اينگونه روايات در معيار بسيارى از متأخران جزو روايات ضعيف السند به شمار
هامش
( 1 ) . الكافى ، ج 2 ، ص 81 ، ح 6 .
( 2 ) . همان ، ج 1 ، ص 230 ، ح 2 .
( 3 ) . همان ، ص 474 ، ح 5 .