نام كتاب : دربارهء نامگذارى اين كتاب به كافى بايد گفت : به نظر مىرسد اين كتاب از سوى مؤلف آن مسمى به كافى نبوده است . مهمترين دليل اين مطلب عدم اشارهء كلينى به نام كتاب در خطبهء آغازين اين اثر بزرگ است ، هر چند كه در دورههاى بعد شيخ طوسى و نجاشى از كتاب كلينى به نام كافى ياد كردهاند ، اما مىتوان احتمال داد كه عنوان كافى به عنوان نام اثر كلينى از خطبهء وى در شروع كتاب اقتباس گشته است ، آنجا كه در پاسخ شخصى كه از او تقاضاى تدوين چنين كتابى را كرده بود مىنويسد : « 1 »
و قلتَ أنّك تُحِبُّ أن يكونَ عندكَ كتابٌ كافٍ يجمعُ فيه مِن جميعِ فنون علمِ الدّينِ . . . . « 2 »
گفته بودى كه علاقهمندى كتابى در اختيار تو قرار گيرد كه تو را كفايت كند و تمام فنون علم دين در آن گرد آمده باشد .
نجاشى در كتاب رجال خود مىگويد : « صَنّفَ الكتابَ الكبيرَ المعروف بِالكلينى ، يُسمّى الكافى » . « 3 » اين عبارت نشاندهندهء آن است كه مؤلف بر مجموع آن نامى ننهاده بوده و به لحاظ شهرت مؤلف ، كتاب به نام وى معروف بوده است .
زمان تأليف : شروع و پايان تأليف كتاب كافى دقيقاً مشخص نيست ، اما نجاشى به نگاشته شدن آن در بيست سال ، تصريح كرده است : « صَنّفَ الكتابَ الكبير المعروفَ بالكلينى يُسمّى الكافى فى عشرين سنةً » : « 4 » شيخ كلينى كتاب خود را كه به « كلينى » معروف بود و كافى ناميده مىشد در مدت بيست سال تصنيف كرد .
انگيزهء تأليف « كافى » : مرحوم كلينى در ابتداى كافى انگيزهء خود را از تأليف كتاب بيان كرده است و از مطالعهء اين مقدمه كه ظاهراً پس از تأليف كتاب نوشته شده است ، روشن مىگردد كه او جامع خود را به تقاضاى يكى از دوستانش نوشته است و علت درخواست آن شخص از كلينى حل دو مشكل اساسى در آن زمان بوده است :
هامش
( 1 ) . پژوهشى در تاريخ حديث شيعه ، ص 470 .
( 2 ) . الكافى ، ج 1 ، ص 8 و 9 .
( 3 ) . رجال النجاشى ، ص 377 .
( 4 ) . همان ، ص 266 .