ميل به او مىكنند و در صدد ترويج امر او برمىآيند ، و حال آن كه مىدانند كه بناى امر او بر تزوير و تلبيس است و از واقعيت و انصاف خالى است و قابليت نيابت جناب خاتم النبيين و حضرات ائمهء طاهرين - صلوات اللّه عليهم اجمعين - [ را ] ندارد و حب دنيا و جاه ، در قلب وى رسوخ نموده و اين منصب خطير را وسيلهء تحصيل جاه و منصب و اخذ حطام دنيويه كرده و از اين جهت ، هر كه به او ميل و عصبيت وى را كشد ، نيكويى و محبت به وى كند و به ديگران كه ارادت به غير وى داشته باشند ، التفات نكند ؛ بلكه با ايشان دشمن باشد و اگر چه آن غير به مراتب در علم و عمل از او بالاتر باشد .
و حال اين كه از حضرت امام حسن عسكرى عليه السّلام منقول است كه عوام شيعيان ما هرگاه فسق ظاهرى از فقهاى خود ببينند و تعصّب شديد و حبّ رياست و دنيا از ايشان مشاهده نمايند و بيابند كه گروهى كه از ايشان تعصب كشند ، احسان نسبت به ايشان نمايند و اگر چه مستحق اهانت باشند ، و گروهى كه تعصب از ايشان نكشند و از غير ايشان كشند ، ايشان را اهانت كنند و اگر چه مستحق احسان و اصلاح باشند - و مع ذلك تقليد ايشان كنند - خواهند بود مثل علماى يهود كه حق تعالى مذمت ايشان را نموده بر تقليد علماى فاسق . و اما هر كس از فقها كه صيانت نفس خود و حفظ دين خود كند و مخالف هواى خود و مطيع مولاى خود باشد ، بايد عوام تقليد او كنند و او نمىباشد مگر بعضى از فقهاى شيعه ، نه جميع ايشان . « 1 »
و از اين حديث و امثال آن ظاهر مىشود كه بر اهل ايمان لازم است كه كمال فحص و تفتيش از حال مجتهد بكند و تا اطمينان به قوت اجتهاد و عدالت وى به هم نرساند ، امر دين خود را به او وانگذاردند .
اى بسا ابليس آدم روى هست * پس به هر دستى نشايد داد دست
و اگر در عصرى چند مجتهد باشد ، واجب است كه تقليد اعلم و اعدل را نمايد
هامش
( 1 ) . الاحتجاج 2 : 457 - 458 ، احتجاجات امام حسن عسكرى عليه السّلام .