كيفر ستمى كه يهودان روا داشتند آن چيزهاى پاكيزه را كه بر آنان حلال بود حرام كرديم . » آيا خداوند آن چيزها را تحريم شرعى كرده بود ( مثل حرام كردن برخى از گوشتها را ) ؟ يا / 250 آن چيزها را به گونهاى طبيعى حرام كرد يعنى آنان را به طريق تكوينى از آن چيزها منع نمود ، هم چنان كه مثلا زنان شيردهنده را بر موسى كه شيرخواره بود حرام كرده .
هم ممكن است حرمت اولى باشد و هم دومى . زيرا خداوند بر امت ظالم سخت مىگيرد و براى آنها قوانين دشوار وضع مىكند جامعهء ظالم مستوجب نظامى شديد و قوانينى كوبنده است . و بنى اسراييل از اين گونه بودند . لذا مىبينيم چگونه خداوند در داستان « گاو » به سبب همين ظلمشان بر آنان سخت گرفت .
امت ظالم از نعمتهاى خداوندى بهرهمند نمىشود ، زيرا هر گروه از آنان مىخواهد حقوق دستهء ديگر را غصب كند ، هرگز نمىخواهند متحد شوند و براى تحقّق رفاه كل ، كوششهاى خود را يكپارچه كنند و از منابع طبيعى در راه خير و صلاح عموم استفاده برند .
اكنون اين سؤال پيش مىآيد كه آن ستمى كه منع نعمت مىكند چگونه ستمى است ؟ پاسخ اين است :
اولا : منع كردن مردم از اكتساب و گذاشتن موانعى جلو عواملى كه موجب رفاه مردم است و خدا از آن به « راه خدا » تعبير كرده است .
طبيعى است مردمى عقب بيفتند كه شايستگيها را دربند مىكنند و بندهاى بسيارى بر آن مىنهند .
ثانيا : استثمار كردن قوى ، ضعيف را . آنجا كه قوى در انجام كارهاى سازنده تنبلى مىكند و از راه استثمار ديگران زندگى مىنمايد .
ضعيف نمىتواند نقش خود را بازى كند زيرا مورد استثمار است . قرآن در اين مورد ، رباخوارى را مثال مىآورد و نيز خوردن اموال مردم را به ناحق و باطل .
رباخوارى ، استثمار مخفى است و خوردن اموال مردم به ناحق و باطل
تفسير هدايت (فارسى) — صفحة 224
مساهمون: احمد آرام
ص٢٢٤