معظم حضرت آيت اللّه خامنهاى فرمودند : « پس از محقق اردبيلى ، علماى برجسته فقه شيعه عموما ايرانى هستند و در اين ارتباط بيشترين شرف متعلق به صفويه است و اين جانب بر خلاف كسانى كه صفويه را در چشمها ضد ارزش كردند ، تأكيد مىكنم كه صفويه بزرگترين علماى شيعه را در اين سطح پرورش و پرواز دادند . » « 1 »
تأليفات مقدس اردبيلى
1 - « مجمع الفائدة و البرهان فى شرح ارشاد الأذهان » اين كتاب دائرة المعارف فقه استدلالى است كه پر از تحقيقات عالى و دقت نظرهاى كم نظير ، هرچند « صاحب روضات » مىگويد : بعضيها در رابطه با اين تحقيقات مناقشه كرده و گفتهاند مقدس اردبيلى از طريقه فقها خارج شده و كتابش را پر از دقت نظرهاى فلسفى ساخته است . « 2 »
آيت اللّه حاج آقا مجتبى عراقى مىفرمايد : « اين كتاب ، كتابى است كه اگر به بازار علم عرضه شود قطعا « جواهر » و « حدائق » [ دو كتاب معروف فقه شيعه ] تحت الشعاع آن قرار خواهند گرفت . اين ادعا نيست كه مىكنم ، من توى اين گود زورخانه ، پنجاه سال است كه خدمت مىكنم . موشكافيهايى را كه محقق اردبيلى در فتاوى و روايات دارد ، نه صاحب جواهر دارد ، نه صاحب حدائق ؛ ولى خوب چهكار كنيم كه متأسفانه آنطور كه بايد و شايد عرضه نشده است . اين قدر موشكافى و فتاواى آن كتاب [ مجمع الفائده ] ، عجيب و غريب و استدلال و برهان در مسائل مختلف دارد . يك روز بعضى از فتاواى آن كتاب را براى مرحوم آيت اللّه حاج سيد احمد خوانسارى - خدا رحمت كند ايشان را - نقل مىكردم ، خيلى تعجب كردند . « 3 »
هامش
( 1 ) - روزنامه جمهورى اسلامى 31 خرداد 1375 .
( 2 ) - ر . ك : « روضات الجنات » ، ج 1 / 83 .
( 3 ) - « كيهان فرهنگى » ، سال چهارم ، شماره 12