طريق خاصه و عامه به اين مضمون نقل شده است . در قرآن مجيد پس از بيان حكم روزه در ماه مبارك رمضان ، درباره بيمار و مسافر و سرّ برداشته شدن حكم روزه از آنان در اين ماه مىفرمايد :
« وَ مَنْ كانَ مَرِيضاً أَوْ عَلى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَ لا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ . . . »
« 1 » همچنانكه مىفرمايد :
« . . . ما يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ »
« 2 » و نيز
« . . . وَ ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ . . . »
« 3 »
گرچه در فقه از اين آيات شريفه قاعدهء « نفى عسر و حرج » را استفاده كردهاند ، اما به قاعده « شريعت سمحه و سهله » بسيار نزديك است ، بهطورى كه محقق اردبيلى از اين دو در موارد فراوانى كنار يكديگر استفاده كرده است .
مراد از قاعدهء اول آن است كه گرچه دين حاوى تكاليفى است كه بر دوش مردم نهاده شده ، اما در مواردى كه تكليفى بر مردم مشقتآور و موجب ناراحتى و حرج بر آنان مىباشد ، آن تكليف برداشته شده است ، و مراد از قاعدهء دوم آن است كه شريعت اسلام ، شريعت با گذشت و آسانى است بهطورى كه مردم را به خود جذب مىكند . از اينرو رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله در سفارش خويش به معاذ بن جبل مىفرمايد : « يسّر و لا تعسّر و بشّر و لا تنفّر و انك ستقدم على قوم من اهل الكتاب يسئلونك ما مفتاح الجنّة ؟ فقل شهادة ان لا إله الّا اللّه وحده لا شريك له . » « 4 »
آسان بگير و سخت نگير و بشارت بده و بيزار مكن ، به زودى بر گروهى از اهل كتاب وارد مىشوى كه از تو سؤال مىكنند كليد بهشت چيست ؟ بگو
هامش
( 1 ) . بقره ، آيه 185 .
( 2 ) . مائده ، آيه 6 .
( 3 ) . حج ، آيه 78 .
( 4 ) . مكاتيب الرسول ، على احمدى ميانجى ، ج 1 ، ص 194 ، به نقل از سيرهء ابن هشام ، ج 4 ، ص 260 .