/ 688
اوضاع و احوال شكست و مسئوليتهاى رهبرى
رهنمودهايى از آيات :
در محيط شكستى كه مسلمانان در آن مىزيستند - پس از يكى جنگهاى سخت يعنى احد - شايعات مغرضانهاى رواج يافت ، و نهفتههاى نفسانى منافقان و شكاكان هويدا شد ، و بر رسالت فرض بود كه مترصد اين گونه نفسانيات باشد و به معالجهء آنها بپردازد يا آنها را از صحنه دور كند ، همانگونه كه لازم بود مراقب شايعات گمراه كننده باشد و آنها را بكوبد و افكار مثبت و سازنده جايگزين آنها سازد . قرآن در ضمن پرداختن به اين امور تا حدى به تفصيل ، همچنين به موضوع رهبرى به اعتبار امرى كه در معرض انتقاد - بالخاصه در اوضاع و احوال شكست - قرار مىگيرد ، پرداخته است .
منافقان و شكست خوردگان از مسلمانان ، از كاردانى و بلكه از امانت رهبرى رسول اللَّه ( ص ) نسبت به ايشان بهرهمند مىشدند ، و اين كارى است كه همهء گروههاى منافق يا شكست خورده در اوضاع و احوال سخت به آن متوسل مىشوند ، چيزى كه هست قرآن اين انديشه را در آنچه به خود رسول اللَّه اختصاص دارد ، و از اين لحاظ دربارهء رهبرى امينى كه از روش رهبرى رسول به صورت كلى تبعيت كند صدق خواهد كرد ، و اين روشى است كه آيات دربارهء آن بحث مىكند و به نرمى و عفو و آمرزش خواهى ( تلاش براى اصلاح مردم به / 689 راههاى گوناگون ) و عزم و توكل ارتباط پيدا مىكند .