پيوسته روحى تازه به ايشان مىدهد ، و او را صاحب دور انديشى و اقدام بيشتر مىسازد ، و در نتيجه توانايى وى براى به كار انداختن كارمايههاى امت و انگيختن فعاليتهاى ايشان افزايش پيدا مىكند ، [ 160 ] و به مناسبت بحث از توكل ، قرآن به نقش توكل در زندگى مؤمنان اشاره مىكند و مىگويد :
«
إِنْ يَنْصُرْكُمُ اللَّهُ فَلا غالِبَ لَكُمْ وَ إِنْ يَخْذُلْكُمْ فَمَنْ ذَا الَّذِي يَنْصُرُكُمْ مِنْ بَعْدِهِ وَ عَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ
- اگر خدا شما را يارى كند ، كسى را دستى به شما نخواهد بود ، و اگر خدا درماندهتان كند ، پس از او چه كس يارى شما خواهد كرد . پس مؤمنان بايد بر خدا توكّل كنند . » پس تنها پيشوا نيست كه بايد بر خدا توكل كند ، بلكه مؤمنان نيز بايد چنين كنند ، چه پيروزى حقيقى از خدا و از رسالت نتيجه مىشود كه مؤمنان به آن تمسّك جستهاند ، و از نيروى سلاح و زيادى شمارهء جنگجويان نيست .
[ 161 ] قرآن گفتار خود را از رهبرى و از ترديدهايى كه در پيرامون آن به سبب جوّ شكست فراهم آمده ، و از شايعاتى كه منافقان پراكنده و آنها را در جانهاى ضعيف كشت دادهاند ، چنين سخن مىگويد :
«
وَ ما كانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَغُلَّ وَ مَنْ يَغْلُلْ يَأْتِ بِما غَلَّ يَوْمَ الْقِيامَةِ
- و هيچ پيامبرى را نرسد كه خيانت كند ، و هر كس خيانت كند ، همراه خيانتى كه كرده در روز قيامت حاضر خواهد شد . » پيامبرى كه خدا او را برگزيده ، كسى نيست كه در قلب او نيت بدى براى امتش وجود داشته باشد و تظاهر به جز آن كند ، چه اين دوگانگى در روز قيامت كه رازها آشكار مىشود ، كشف خواهد شد .
/ 692 غل انواع گوناگون دارد ، و آشكارترين آنها خيانت مقام رهبرى در داراييهاى امت است و رشوه و دزدى و كينهتوزى ، كه همهء آنها غل است و دورويى و نفاق كه پيشوا و بنا بر آن رسول از آن دورى مىكند .
«
ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ ما كَسَبَتْ وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ
- سپس به هر كس