كلمهء توحيد آن نقطهء اساسى است كه بر گرد آن امت اسلامى تمركز پيدا مىكنند . اين كلمه خلاصهاى از ارزشهاى آن است ( بدان جهت كه ارزشهاى آن از خدا پرسيده شده ) و رمز وحدت آن است . و پايگاه رهبرى آن است و لذا سوره به اين كلمه آغاز شده است ، و اما حىّ و قيوم دو نام از نامهاى خداوند متعال است كه هر كدام از آنها اشاره به ناحيهاى از انديشهء مندرج در اين سوره است .
«
الْحَيُّ
- زنده . » اسمى است كه رمز مهمترين صفات ذاتى خدا يعنى توانايى و خواست و دانش است ، بدان سبب كه ناتوان و ناگزير و نادان ، به اندازهء ناتوانايى و مجبورى و نادانى خود از زندگى كم دارد . و خدا برتر است از مرگ ، به همهء اشكال و صورتهاى آن ، و به صورت مطلق زنده است .
قيوم چيست ؟
آن زندگى كه مىگذرانيم ، تنها موجود نيست ، بلكه به صورتى دقيق آراسته و انتظام يافته است ، و هر نظامى نيازمند كسى است كه اين نظام به آن بر سر پا بايستد ، و بر آن مراقب و مسلط باشد . آيا آنكه قايم بر اين زندگى گسترده است كيست ؟
او خدايى است كه قيام و نگاهدارى حيات به وسيلهء او همهء جوانب آن را شامل مىشود ؛ او نگاهبان نظام حركت كهكشان است تا ستارگان آن با ستارگان ديگر كهكشانها برخورد پيدا نكنند ، به همانگونه كه قائم نظام اتوم است تا الكترونها و پروتونهاى آن چنان كه بايد بر گرد يكديگر دوران كنند .
در اجتماع نيز همچون كيهان ، واجب است كه نظام اسلام حكمفرما باشد ، يعنى نظامى كه خداوند متعال مقرر داشته كه نه تنها نظام طبيعت - و از جملهء آن طبيعت بشر - را مىداند ، بلكه به روان كردن اين نظام قيام مىكند .
/ 504 «
الْقَيُّومُ
- برپا دارنده . » قيوم صيغهء مبالغه از قيام است ، و قيام در آيات كتاب مبين بيش از يك بار