به معنى نظام به كار رفته ، و چون خدا حى و قيوم است ، پس او شايستهء نظم بخشيدن به زندگى اجتماعى ما است ، و به آن قيام مىكند ، و اين درست همان انديشهاى كه از سر تا بن در اين سوره مورد بحث قرار مىگيرد . بنا بر اين سوره چيزى جز استقلال بخشيدن به دو نام زنده و برپا دارنده و گسترش دادن و مربوط كردن آنها به ساير مظاهر طبيعت و زندگى نيست .
[ 3 ] «
نَزَّلَ عَلَيْكَ الْكِتابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِما بَيْنَ يَدَيْهِ وَ أَنْزَلَ التَّوْراةَ وَ الْإِنْجِيلَ
- كتاب را به حق بر تو فرو فرستاد كه آنچه را كه پيش از آن بوده تصديق مىكند ؛ و تورات و انجيل را فرو فرستاد . » چون خدا حى و قيوم است ، پس كتاب را به صورت تدريجى بر حسب نيازى كه به آن وجود داشت نازل كرد ؛ و كتاب بر كوهى فرود نيامد ، بلكه بر بشرى همچون ديگر افراد بشر نازل شد ، چيزى كه هست او بشرى است كه از نظر پيروى كردن از حق و تجسّم بخشيدن به آن از ديگر افراد بشر متمايز است .
حقى كه قرآن با آن بر پيغمبر نازل شد ، تعبيرى خلاصه از توافق ميان طبيعت و زندگى انسان است . و قانونگذارى سالم براى زندگى مىبايست متناسب با طبيعت بوده باشد ، و آفريدگار طبيعت كه بر آن آگاهى دارد و تدبير كارهاى آن با او است و به آنها قيام مىكند ، شايستهء آن است كه قانون زندگى را وضع كند و به آن نظام بخشد و به روان كردن اين نظام بپردازد .
قانونگذارى و شريعت وحى شدهء در كتاب ( قرآن ) به اندازهء قدمت انسان و قدمت نياز آن به نظام قدمت دارد ، و علم خدا قديمى ديگر است . به همين سبب آخرين كتاب خدا تصديق كنندهء نخستين كتابهاى او بوده است . چرا كه همان منبع نورى كه زندگى را به قرآن روشنى بخشيد ، همان منبع نور تورات و انجيل است و همهء اين نورها از چراغ واحدى تابيده است .
[ 4 ] «
مِنْ قَبْلُ هُدىً لِلنَّاسِ وَ أَنْزَلَ الْفُرْقانَ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآياتِ اللَّهِ / 505 لَهُمْ عَذابٌ شَدِيدٌ وَ اللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انْتِقامٍ
- از پيش براى راهنمايى مردم ، قرآن را فرو فرستاد . كسانى كه به آيات خدا كافر شوند ، عذابى سخت در پيش دارند ، و خدا