قاطع - از تأويل قرآن براى رسيدن به هدفهاى نادرست نهى كرده است .
/ 37 رواياتى در دست است كه در آنها نيز آنچه در قرآن نهى شده به همانگونه نهى شده است . ولى اين نهى به تعبير ديگر نهى از تفسير به رأى است كه به معنى پيروى از هواى نفس و ميل شخصى است ، كه در مقابل تفسير بر وفق حقيقت و واقعيت است . و با وجود آنكه تفسير هر سخن منسوب به كسى به رأى حرام است ، اين حرمت در مورد كلام خدا شديدتر است ، و از همين رو در روايات اين مطلب به صورتى خاص بيان شده و از قواعد عمومى خارج نيست .
و اينك بعضى از اين گونه روايات :
از امام صادق ( ع ) است كه گفت : « هر كس قرآن را به رأى خود تفسير كند ، اگر به حق برسد پاداشى به او داده نمىشود ، و اگر خطا كند سقوط كرده و از آسمان دور شده است » . « 3 » و از پيغمبر ( ص ) روايت شده است كه گفت : « هر كس قرآن را به رأى خود تفسير كند و به حق برسد ، خطا كرده است » . « 4 » و نيز از او است كه گفت : « هر كس قرآن را به رأى خود تفسير كند ، جاى نشستن او در آتش است » .
پس حقيقتى كه در آن شكى نيست اين است كه گفتار به رأى شخصى - مخصوصا در تفسير قرآن حكيم - حرام است و حرمتى شديد دارد .
ولى اين مطلب ربطى به تدبّر در قرآن ندارد ، چه تدبر به معنى انديشيدن تمركز يافتهء در آيه به منظور دست يافتن به شناخت حقيقت بيان شده در آن آيه است .
پس تدبّر براى به دست آوردن علم به قرآن است ، تا چنان شود كه آدمى در تفسير قرآن از روى رأى و هواى نفس تفسير نكند ، بلكه اين كار از روى علم و دانش صورتپذير شود .
هامش
( 3 ) - تفسير صافى ، ج 1 ، ص 21 .
( 4 ) - همان جا .