اين خدايان توافق بر تسالم بنمايند چون ، آنها عقلاء هستند مانعى نيست از اينكه توافق كنند ، بر ملايمت و موافقت با يكديگر به جهت مصلحت نظام واحد و به جهت محافظت بر بقاء نظام .
پاسخ :
شكّى نيست كه علومى كه اعمال عقلاء مبنى بر آنها صادر مىگردد از قبيل صور علمى و قوانين كلّى هستند كه از نظام خارجى جارى در عالم اخذ شده است پس براى نظام خارجى ، يك نوع تقدّمى براى اين صور علمى و قوانين كلّى وجود دارد ، و اين صور علمى و قوانين كلّى تابع آن نظام خارجى است .
و نيز معلوم است كه اين نظام خارجى ، بوجود خارجىاش فعل اين خدايان مفروض مىباشد و محال است كه فاعل در فعلش متأثّر از صور علمى باشد كه اين صور از فعلش انتزاع شده و متأخّر از آن باشد .
اشكال :
تسليم مىشويم و مىپذيريم كه خدايان مفروض كه در نظام خارجى فاعليّت دارند در فعلشان تبعيّت نمىكنند از صور علميّهايكه از فعل انتزاع شدهاند صور علميّهاى كه علوم ذهنى و حصولى بوده ، تابع معلوم مىباشند و لكن خدايان مفروض ، فاعلهاى داراى علم بوده ، براى آنان علم به فعلشان در مرتبهء ذاتشان قبل از فعل وجود دارد ، پس براى چه توافق آنان بر تسالم و توافق بر سازش و ملايمت در علم قبل از فعل ، جايز نباشد ؟
پاسخ :
علم فاعل داراى علم به فعلش ، قبل از ايجاد فعل ، چنان كه به زودى خواهد آمد و سابقا نيز به آن اشاره كرديم ، علم حضورى است و ملاك ( و معيار ) علم حضورى ، دو چيز است :
اوّل واجد بودن علّت ، كمال معلول را به نحو اعلى و اشرف .