درس پنجاه و سوّم ( 53 )
فصل هشتم انقسام علم حصولى به تصوّر و تصديق
زيرا علم يا صورت ذهنى است كه از معلوم واحد بدون اينكه ايجاب يا سلبى در بين باشد حاصل شده است مثل علم به انسان و مثل مقدّم در قضيّهء شرطيّه ( مثل اينكه بگوئيد :
« اگر آفتاب طلوع كند ، روز پديدار مىگردد » در اين قضيّهء شرطيّه ، مقدّم : « اگر آفتاب طلوع كند » چون در ابتداى آن كلمهء « اگر » كه حرف شرط است آمده اينك بهعنوان يك قضيّه كه داراى حكم تصديقى باشد محسوب نمىگردد و در اصطلاح فلاسفه و منطقيّون يك معناى تصوّرى است ) اين را ، تصوّر مىنامند .
و يا علم ، صورت ذهنى از علومى است كه با آن ، ايجاب يا سلبى همراه است مثل قضاياى « حمليّه » و « شرطيّه » اين نوع صورت ذهنى را « تصديق » مىنامند .
اجزاء قضيّه
قضيّه ، از اينجهت كه مشتمل بر ايجاب يا سلبى است ، مركّب از اجزائى است بيش از يكى و مشهور ، اين است كه قضيّهء حمليّه ( كه عبارت از ثبوت شىء بر شىاى يا نفى آن شىء از شىاى مىباشد ) مركّب از موضوع و محمول و نسبت حكميّه است و نسبت حكميّه ، عبارت