خلاصهء درس چهل و نهّم :
حدوث زمانى عبارت از اين است كه وجود شئ مسبوق بعدم زمانى باشد و آن حصول شئ است بعد از اينكه نبوده است بطوريكه عدم سابق با وجود لاحق ، قابل جمع نيستند .
قدم زمانى آن است كه وجود شئ متأخّر بعدم زمانى و متأخّر از آن نشود و لازمهء آن اينكه وجود شئ در هر قطعهاى از زمان فرض شده قبل از قطعهاى از زمان كه وجود شئ منطبق بر آن قطعه است .
اين دو معنا تنها در امور زمانى صادق هستند و امور زمانى عبارت از حركتها و متحرّكها مىباشند امّا خود زمان بحدوث زمانى و قدم زمانى متّصف نمىشود .
دليل آن در متن درس بيان گرديده است .
آرى هر جزئى از زمان و حتّى كلّ زمان حادث زمانى مىباشند .
دليل آن همراه توضيح آن در متن درس بيان گرديده است .
سه نكته :
1 - براى هر حركت شخصى ، زمان متشخّصى است كه خاصّ آن حركت بوده ، آن را مورد سنجش قرار ميدهد و از جمله زمان متشخّص ، زمان عامّى است كه بر حركت عمومى جوهرى عارض مىگردد از جمله اين زمان ، زمانهاى گوناگون است كه بر حركات متفرّق عرضى عارض ميگردد .
2 - حركت يوميّه زمانى است كه عامّهء مردم ، حوادث عالم را با آن مورد سنجش ميدهند .
3 - معناى حدوث زمانى و قدم زمانى در مورد همهء زمانها بهر كيفيّتى كه باشد جارى مىگردد . توضيح اين سه نكته در متن درس بيان گرديده است .