غير قارّ كه همان زمان است ، اثبات موجوديّت آن در مبحث « قوّه » و « فعل » به زودى خواهد آمد .
امّا كمّ متّصل قارّ ، دو قسم : « جسم تعليمى » ( يعنى حجم ) و « سطح » از اقسام سهگانه آن ، در خارج موجودند زيرا در خارج ، اجسام طبيعى ، جدا از هم و متعيّن و متناهى ، وجود دارد و لازمهء تعيّن آنها ، جسم تعليمى ( يعنى جسم ) است و لازمهء متناهى بودن آن ، سطح است .
و خطّ نيز ، در خارج ، موجود است در صورتى كه اجسام محقّق شده و براى آن ، سطوح متقاطع ، باشد مثل مكعّب و مخروط و هرم و امثال اين اجسام .
هر مرتبهاى از مراتب غير متناهى عدد ، نوع خاصّى از عدد است كه با ساير مراتب عدد ، مباين مىباشد .
زيرا هر مرتبه از مراتب عدد ، اختصاص به خواصّ عددى دارد كه غير اين مرتبه ، آن خواصّ را ندارد « 1 » . ( عدد شش از باب نمونه شامل شش واحد است كه هيچيك از اعداد بالاتر از اين عدد و پائينتر از اين عدد اين خاصيّت را ندارند ) .
زمان ، نوع واحدى است گرچه معروض آن ، انواع حركات جوهرى و عرضى است زيرا بين افراد اين انواع ، عادّ مشتركى وجود دارد .
اجسام تعليمى كه عادّ مشتركى بين آنها نيست مثل كره و مخروط و مكّعب و مثل اينها همه انواع متباين هستند و همچنين ، سطوح كه عادّ مشتركى بين آنها نيست مثل سطح مستوى و اقسام سطح محدّب و مقعّر ( انواع مختلفى بوده ، با يكديگر متباين مىباشند ) و همچنين ، خطوطى كه عادّ مشتركى بين آنها وجود ندارد اگر در خارج موجود باشند مثل خطّ مستقيم و انواع قوسها ( انواع مختلف خط متباينى به شمار مىروند ) و اما « اجسام » و « سطوح » و « خطوط » نامنظّم ، انواع ( مستّقل ) نيستند بلكه مركّب از انواع مختلف مىباشند .
هامش
( 1 ) - اسفار ج 2 ص 99 تا ص 100 - الهيّات شفا مقالهء سوّم فصل پنجم ( شارح )