فصل چهارم واجب بالذات واجب من جميع الجهات است
قاعدهء فوق از قاعدههاى مشهور فلسفه است . ابن سينا در مبدأ و معاد « 1 » فصلى به آن اختصاص داده و در نجات نيز در فصلى مستقل تحت عنوان « فى ان الواجب تام و ليس له حالة منتظرة » « 2 » آن را ثابت كرده است . در شفا آن را از خواص واجب به شمار آورده « 3 » و در مواردى نيز به آن استناد كرده است « 4 » . بعد از ابن سينا نيز اين قاعده ، تصريحا يا تلويحا ، در اغلب كتب فلسفى مورد توجه واقع شده است . در اسفار « 5 » مفصلتر از هر جاى ديگر دربارهء آن بحث شده است و در لمعات الهيه « 6 » بيش از هر جاى ديگر به آن استناد شده است .
باتوجه به اينكه مباحث مطروح دربارهء اين قاعده در كتب فلسفى بتفصيل بحث نشده ، طبعا بايد مطالب اين فصل را مشروحتر توضيح داد . به هرحال ، در اين فصل ، مباحث زير بررسى مىشوند :
1 - توضيح مدّعا ؛
2 - آيا اين قاعده با دو قاعدهء « كل ما يمكن للواجب بالامكان العام فهو واجب له » و « كل ما يمكن للواجب فيكون له بالفعل » يكى است يا نه ؟
3 - براهين ؛
4 - اشكال وارد بر اين قاعده ؛
هامش
( 1 ) . ابن سينا ، المبدء و المعاد ، ص 6 .
( 2 ) . النجاة ، ص 553 .
( 3 ) . الشفا ، الالهيات ، چاپ مصر ، ص 37 .
( 4 ) . همان ، ص 376 .
( 5 ) . الاسفار الاربعه ، ج 1 ، ص 122 .
( 6 ) . لمعات الهيه ، ص 128 و 130 و 146 و 262 .