يك نحو يگانگى طرفين است بهطورى كه در اثر آن شىء جديد ثالثى غير از طرفين حاصل مىشود ، چنان كه در قضيه چنين است ، در اين صورت هرچند مطلب جديدى است ، مسلّم نيست ، چون مورد نقض دارد .
3 - 6 : فرع سوم - تعداد اجزاء قضيه
دربارهء تعداد اجزاء قضيه اقوال مختلفى وجود دارد :
1 - تمام قضايا مشتمل بر چهار جزءاند : موضوع ، محمول ، نسبت حكميه و حكم .
2 - قضاياى موجبه مشتمل بر چهار جزءاند : موضوع ، محمول ، نسبت حكميه و حكم و قضاياى سالبه مشتمل بر سه جزءاند : موضوع ، محمول و نسبت حكميه . بنابر اين قول در قضاياى سالبه حكم وجود ندارد .
3 - قضاياى هليهء مركبهء موجبه داراى چهار جزءاند : موضوع ، محمول ، نسبت حكميه و حكم ؛ قضاياى هليهء بسيطهء موجبه داراى سه جزءاند : موضوع ، محمول و نسبت حكميه و قضاياى هليهء بسيطهء سالبه داراى دو جزءاند : موضوع و محمول .
طبق اين قول ، وجود و عدم حكم دائر مدار ايجاب و سلب است . قضيهء موجبه واجد حكم است ، خواه مركب باشد خواه بسيط ، و قضيه سالبه فاقد حكم است ، چه مركب باشد چه بسيط . و وجود و عدم نسبت حكميه دائر مدار مركب يا بسيط بودن قضيه است . هليهء مركبه ، چه موجبه و چه سالبه ، داراى نسبت حكميه است و هليه بسيطه ، موجبه باشد يا سالبه ، فاقد نسبت حكميه است . پس اگر قضيهاى هم موجبه باشد و هم مركب ( هليات مركبهء موجبه ) ، هم واجد حكم است و هم واجد نسبت حكميه و اگرنه موجبه باشد و نه مركب ( هليات بسيطه سالبه ) ، هم فاقد حكم است و هم فاقد نسبت حكميه و اگر موجبه باشد ولى مركب نباشد ( هليات بسيطه موجبه ) ، واجد حكم است و فاقد نسبت حكميه و اگر سالبه باشد و مركب ( هليات مركبه سالبه ) ، واجد نسبت است و فاقد حكم . از پارهاى از سخنان صدر المتألهين رحمه اللّه اين نظر بهدست مىآيد .
4 - قضاياى موجبه ، بسيطه باشند يا مركبه ، داراى سه جزءاند : موضوع ، محمول و حكم و قضاياى سالبه ، بسيطه باشند يا مركبه ، داراى دو جزءاند : موضوع و محمول .
طبق اين قول ، نسبت حكميه از اجزاء هيچ نوع قضيهاى نيست و تنها نقش نسبت حكميه