غايت حكم و انقضاى آن ، چه اين معناى دوم مختصّ به شرايع و احكام است و جريان آن در حقايق ممكن نيست . 190
در عموميّت سؤال و حساب
نكتهء ديگر اينكه خداوند سبحان فرمود :
« فَوَ رَبِّكَ لَنَسْئَلَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ * عَمَّا كانُوا يَعْمَلُونَ »
« 1 » و نيز
« فَلَنَسْئَلَنَّ الَّذِينَ أُرْسِلَ إِلَيْهِمْ وَ لَنَسْئَلَنَّ الْمُرْسَلِينَ »
« 2 » و
« وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ »
« 3 » . از ظاهر اين آيات مىتوان فهميد كه سؤال و حساب نسبت به همهء اعمال و نعمتها عموميت دارد و مستفاد از دستهاى از اخبار نيز همين است .
در نوادر راوندى به اسنادش از موسى بن جعفر عليهما السلام از پدرانش عليهم السلام از رسول اللّه صلى الله عليه و آله نقل كرده كه فرمود : « در روز قيامت هر نعمتى مورد سؤال واقع مىشود مگر نعمتى كه در راه خدا به كار گرفته شده باشد » . 191
در امالى مفيد مسنداً از ابنعيينه از اباعبداللّه عليه السلام نقل شده كه فرمود : « هيچ بندهاى نيست كه خداوند را عليه او حجّتى نباشد ؛ يا در گناهى كه مرتكب شده و يا در نعمتى كه در شكرش كوتاهى نموده » . 192
و در كتاب حسين بن سعيد از امام صادق عليه السلام آمده است : « دفاتر حساب روز قيامت بر سه گونه است : دفتر نعمتهاى الهى ، دفتر حسنات ، دفتر سيئات و آنگاه بين دفتر نعمتها و دفتر حسنات مقابله مىشود و نعمتهاى الهى همهء حسنات را فرا مىگيرد و سيّئات باقى مىماند » . 193
هامش
( 1 ) . حجر ، آيه 92 ؛ قسم به خداى تو كه از همهء آنها سخت مؤاخذه خواهيم كرد ( روزى ) از آنچه مىكنند بازخواستمىشوند
( 2 ) . اعراف ، آيه 6
( 3 ) . صافات ، آيه 24