بِنا حاسِبِينَ »
« 1 » و
« أَ فَحَسِبْتُمْ أَنَّما خَلَقْناكُمْ عَبَثاً وَ أَنَّكُمْ إِلَيْنا لا تُرْجَعُونَ »
« 2 »
« وَ أَنَّ إِلى رَبِّكَ الْمُنْتَهى »
« 3 » از اينجا معلوم مىشود انسان هر چه به طريق سعادت نزديكتر شود و با صراط مستقيم همراهتر گردد حساب بر وى آسانتر شود ، از آن جهت كه به نتيجهء مقصود از خلقت نزديكتر گشته است : خداوند سبحان فرمود :
« فَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتابَهُ بِيَمِينِهِ * فَسَوْفَ يُحاسَبُ حِساباً يَسِيراً »
« 4 » و هر چه از حق بيشتر دور گردد و از صراط مستقيم منحرفتر گردد ، حساب بر وى دشوارتر شود چون از نتيجهء خلقت و غايت وجودى كه خداوند تعالى در فطرتش به وديعت نهاده دور گشته است : خداوند سبحان فرمود :
« فَذلِكَ يَوْمَئِذٍ يَوْمٌ عَسِيرٌ * عَلَى الْكافِرِينَ غَيْرُ يَسِيرٍ »
« 5 » و
« وَ يَقُولُ الْكافِرُ يا لَيْتَنِي كُنْتُ تُراباً »
« 6 » و
« وَ أَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتابَهُ بِشِمالِهِ فَيَقُولُ يا لَيْتَنِي لَمْ أُوتَ كِتابِيَهْ * وَ لَمْ أَدْرِ ما حِسابِيَهْ »
« 7 » و امر در هر دو گروه به كسانى ختم مىشود كه ديگر حسابى ندارند : در گروه اول كسانى كه ولايت تمام اعمالشان با خداست و بنابراين از جهت خودشان عملى ندارند و لذا براى ايشان نه حسابى در كار است و نه كتابى . اين طايفه همان مخلصين و مقرّبينند كه خداوند سبحان فرمود :
« فَإِنَّهُمْ لَمُحْضَرُونَ * إِلَّا عِبادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ »
و در گروه دوم كسانى كه هيچ مولايى ندارند پس تمامى اعمالشان باطل است و لذا نه حسابى خواهند داشت و نه كتابى و نه سنجش اعمالى .
در معانى الاخبار از امام باقر عليه السلام نقل شده كه فرمود : « رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود هر
هامش
( 1 ) . انبياء ، آيه 47
( 2 ) . مؤمنون ، آيه 115 ؛ آيا چنين پنداشتيد كه شما را عبث آفريديم [ و پس از مرگ ] هرگز به ما رجوع نخواهيد كرد
( 3 ) . نجم ، آيه 42
( 4 ) . انشقاق ، آيههاى 7 - 8
( 5 ) . مدثّر ، آيههاى 9 - 10
( 6 ) . نبأ ، آيه 40 ؛ و كافر در آن روز ( از فرط عذاب ) آرزو مىكند كهاى كاش خاك بودمى
( 7 ) . حاقه ، آيههاى 25 - 26