باشند ، با آنهاست . »
بنابراين كرسى ، به آسمانها و زمين و فضا و زير خاك احاطه دارد ، و اگر آشكارا سخن بگويى ، او راز و پنهانتر از آن را مىداند ، و همين است معناى سخن خداوند كه مىفرمايد : « گستره كرسىاش آسمانها و زمين را فراگرفته است ، و نگهداشتنش بر او سنگينى نمىكند ، و او و الا و بزرگ است . » پس آنان كه عرش را به دوش مىكشند ، دانشمندانى هستند كه خدا ، علم خود را به آنها عطا فرمود ، و آنچه خداوند درملكوتش آفريد و به برگزيدگان وخليلش ابراهيم عليه السلام ، نماياند ، از اين چهار نور بيرون نيست كه فرمود : « اينگونه ملكوت و باطن آسمانها و زمين را به ابراهيم نشان داديم ، [ براى حكمتها و مصالحى ] و براى آنكه از اهل يقين باشد » . چگونه ممكن است حاملان عرش ، خدا را حمل كنند در حالى كه به سبب زندگى او ، دلهاى ايشان زنده گشت و به سبب نور او ، به معرفتش راهنمايى شدهاند .
امام عليه السلام دراين روايت كه از زمرهء احاديث تابناك به شمار مىرود ، « محمول بودن » راكه همان وابستگى و قيام ذات موجودات به خداوند سبحان است ، با جمله « آنها بر زيان و سود و مرگ و زندگى و برخاستن از گور خود توانايى ندارند » ، تفسير نمود ، و از اينجا روشن مىشود كه حمل عرش توسط حاملان آن ، همان قيام و وابستگى وجودى عرش به آنان است كه به خواست خداوند صورت گرفته واوست كه عرش را قائم و وابسته به آنان قرار داده است .
درروايت فوق ، عرش و كرسى به اعتبار آنكه هردو ازسنخ علمند ، يكى درنظر گرفته شدهاند ، وازهمين رو حديث حاملان چهارگانه دربارهء هر دو ، آمده است ؛ در خصال از صفار نقل شده است كه امام صادق عليه السلام فرمود :
إِنَّ حَمَلَةَ الْعَرْشِ أَحَدُهُمْ ، عَلى صُورَةِ ابْنِ آدَمَ يَسْتَرْزِقُ اللَّهَ لِوُلْدِ آدَمَ ؛ وَ الثَّاني :
عَلى صُورَةِ الدّيكِ يَسْتَرْزِقُ اللَّهَ لِلْطَّيْرِ ، وَ الثَّالِثُ : عَلى صُورَةِ الأَسَدِ يَسْتَرْزِقُ اللَّهَ لِلسِّباعِ ، وَ الرَّابِعُ : عَلى صُورَةِ الثّوْرِ يَسْتَرْزِقُ اللَّهَ لِلْبَهائِمِ وَ نَكَسَ الثَّوْرُ رَأْسَهُ مُنْذُ
رسائل توحيدى ( فارسى ) — صفحة 187
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص١٨٧