محاصرهء نظامى و اقتصادى بوده و سالها بعد از فتح مكه در اوج قدرت قرار داشته است .
از اين گذشته ، قرآن كريم نيز به عنوان مجموعهاى كامل از معارف الهى ، فضائل اخلاقى ، و قوانين دينى - در هر زمينه و موضوعى - نازل گرديده است . با توجه به همهء اين جهات ، نه كوچكترين اختلافى در وضع و تربيب و اسلوب هماهنگ قرآن يافت مىشود ، و نه تنافى و تناقضى در مطالب آن وجود دارد . هر آيهاى از آن ، آيهء ديگر را تفسير مىكند ، و هر جملهاى از آن ، جملهء ديگر را تصديق مىكند ، چنان كه امير مؤمنان ( ع ) مىفرمايد : « . . . ينطق بعضه ببعض و يشهد بعضه على بعض « * » » : پارهاى از آن بيانگر پارهء ديگر ، و بخشى از آن گواه بخش ديگر است . البتّه ، اگر اين كتاب عزيز از جانب خدا نازل نشده بود ، در اسلوب و نظم آن همگونى ديده نمىشد ؛ مطالب آن از نظر بلاغت و لطافت بيان يكنواخت نمىبود ؛ و در مفاهيم آن از جهت صحت و فساد و عمق و استحكام تفاوت كلّى پديد مىآمد .
ممكن است گفته شود كه اين ادعائى بيش نيست ، زيرا مخالفان قرآن را مورد اشكال و ايراد قرار داده و چه بسا كتابهايى هم در اين زمينه نوشتهاند .
در پاسخ بايد گفت همهء اشكالاتى كه به قرآن گرفته شده ، مطالب پوچ و بىاساسى است كه بدانها در كتابهاى تفسير پاسخ داده
هامش
اقامت پيامبر اكرم ( ص ) و مسلمانان در « شعب » حدود سه يا چهار سال به طول انجاميد .
براى اطلاع بيشتر مىتوان رجوع كرد به : شيعه در اسلام ، ص 91 - 92 ؛ تاريخ ايران بعد از اسلام ، دكتر زرين كوب ، ص 296 - 298 ؛ ترجمهء البدء و التاريخ ، ج 4 ، ص 130 - 132 ، و سفينة البحار ، ج 1 ، ص 700 .
( * ) نهج البلاغهء فيض الاسلام ، خطبهء 133 ، ص 414 .