و در بعضى از موارد توسّط ملائكهء جزئيّه و اعوان عزرائيل صورت مىگيرد . و در صورت دوّم ديگر ذات حقّ مشاهده نمىشود ، و در صورت سوّم ذات حقّ و عزرائيل هيچكدام مشاهده نمىگردند . و به هر حال اختلاف اين مراتب بحسب اختلاف ادراكات و درجات و مقامات محتضر است . و همانطور كه ذكر شد ، بحسب ظاهر ، اختلاف درجات و مراتب وحى آيات قرآنيّه در اين سه مرحله نيز بحسب اختلاف حالات و مقامات و وضعيّاتى بوده است كه خداوند تبارك و تعالى وحى را به يكى از اين سه طريق نازل مىفرموده است * * *
تفسير آيهء : وَ ما يَنْطِقُ عَنِ الْهَوى * إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحى
تلميذ : در آيهء كريمهء :
وَ ما يَنْطِقُ عَنِ الْهَوى * إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحى * عَلَّمَهُ شَدِيدُ الْقُوى .
« 1 »
آيا مفادش اينست كه تمام كلمات رسول الله صلّى الله عليه و آله و سلّم وحى بوده است ؟ يا ظاهرش اينست كه آياتى را كه رسول الله بعنوان قرآن تلاوت مىفرموده است وحى بوده است ؟
چون ديده شده است كه بعضىها استدلال مىكنند ، با تمسّك به اين آيات ، بر اينكه حرفهاى عادى رسول خدا هم وحى مُنزل بوده است . مثلًا در قضيّهء امر فرمودن آنحضرت به حركت جَيْش اسامَه و يا قضيّهء كاغذ و دوات
هامش
( 1 ) آيات 3 تا 5 ، از سورهء 53 : النّجم : « و رسول خدا از روى ميل و هواى نفسانى خود سخن نمىگويد . نيست سخن او مگر وحى خداوندى كه به او وحى شده است . و او را شَديد الْقُوَى ( كه منظور جبرائيل امين است ) تعليم كرده است . »