و
سَفَرَةٍ كِرامٍ بَرَرَةٍ
حاضر بودهاند و نزول وحى هم در هر يك از مراحل توسّط همهء اينها يعنى توسّط
سَفَرَةٍ كِرامٍ بَرَرَةٍ
توسّط جبرائيل ، توسّط حضرت حقّ صورت مىگرفته است ؛ غاية الامر در بعضى از موارد ، نظر اصلى به خود ذات حقّ بوده است ، بطوريكه به جبرائيل و سفره نظر نمىشده است ؛ و اين در آن مواردى است كه حال رسول الله تغيير مىكرده است ؛ و طبق آيهء واقع در سورهء شورى
وَحْياً
بوده است .
و در بعضى از موارد نظر اصلى به جبرائيل بوده است ، بطوريكه به سفره نظر نمىشده است ، و نظر بذات حقّ از آئينه و مرآت جبرائيل بوده است .
و در بعضى از موارد نظر اصلى به همان فرشتگان زير دست و اعوان جبرائيل يعنى سفَره بوده است ، و از دريچهء وجود و تعيّن آنها به جبرائيل و حضرت حقّ نظر مىشده است . و دربارهء اين قسم اخير طبق همان آيهء ،
أَوْ يُرْسِلَ رَسُولًا
بوده است ؛ منتهى بعضى از اوقات توسّط رسول جبرئيل و بعضى از اوقات توسّط
سَفَرَةٍ كِرامٍ بَرَرَةٍ
كه ياران و اعوان او هستند .
چون طبق همين آيهء
وَ ما كانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلَّا وَحْياً أَوْ مِنْ وَراءِ حِجابٍ أَوْ يُرْسِلَ رَسُولًا
خداوند متعال وقتى وحى كند خودش تكلّم مىكند ، و در تكليمش واسطه اتّخاذ نمىكند . خودش مستقيماً تجلّى مىكند ، و تكلّم مىكند ؛ و رسول خدا ادراك مىكند آن تكلّم را .
و نظير اين معنى را دربارهء قبض روح داريم ؛ در آنجا نيز اين سه مرحله در قرآن كريم وارد شده است .
در يك جا داريم :
اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها وَ الَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنامِها .
« 1 »
هامش
( 1 ) صدر آيهء 42 ، از سورهء 39 : الزّمر : « خداوند جانها را در وقت مردن و در وقت خوابيدن مىگيرد . »