و به جرئت مىتوان گفت كه عامل اصلى اشتغال مسلمانان بعلوم عقلى از طبيعيات و رياضيات و غير آنها به صورت نقل و ترجمه در آغاز كار و بنحو استقلال و ابتكار در سرانجام همان انگيزهء فرهنگى بود كه قرآن مجيد در نفوس مسلمانان فراهم كرده بود .
در آغاز كار بدست مقام خلافت كه آنروزها ميان ملت عرب مستقر بود علوم مختلف عقلى از يونانى و سريانى و هندى به عربى ترجمه شد و پس از آن در دسترس همهء مسلمانان جهان كه از ملل مختلف بودند قرار گرفت و روز بروز بر وسعت تحقيقات و دقت مطالب و حسن انتظام خود افزود .
و معلوم است كه مدنيت وسيع اسلامى كه كمى بعد از هجرت و رحلت قسمت معظم معموره را تحت تسلط خود گرفت و در آن حكومت نمود و بالاخره امروز در حدود ششصد ميليون از جمعيت كره را بنام اسلام نگه مىدارد ، يكى از آثار بارزه قرآن مجيد بود ( اگر چه ما بنام شيعه بخلفاء و ساير پادشاهان كارگران اين مدنيت از جهت مسامحههائى كه در روشن ساختن حقائق دين و اجراء قوانين
قرآن در اسلام ( طبع قديم ) ( فارسى ) — صفحة 163
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص١٦٣