زيادند كه خدمات گرانبها و باارزشى در ترويج و اشاعه افكار عرفانى نمودهاند .
محيى الدين عربى را مىتوان بنيانگذار تصوف نظرى دانست [ 1 ] ، اين مرد عظيمالشأن و محقق بىنظير كه در فهم معارف و حقايق واردهء در كتاب و سنت به طور قطع از راسخان است ، كتب متعددى در اثبات مسلك و بيان طريقهء خود تصنيف كرده است .
ابن عربى مطالب پراكنده و متشتت در آثار و افواه اهل عرفان را به طرزى خاص جمعآورى نموده و از خود نيز تحقيقات ارزندهاى بر آنها افزوده و با تحقيقات گرانبهاى خود ، حياتى به تصوف اسلامى بخشيده است و مسلما كثيرى از مطالب او كهنه شدنى نيست و تا بشر با معارف علمى و مبانى ماوراء الطبيعه و عالم قدس سروكار دارد ، از قبول آن آرا ناگزير است .
بعد از مرگ محيى الدين شاگردان و تربيتشدگان حوزهء درس او بيشتر به شرح عقايد و آرا و توضيح كلمات او پرداختند . مبرزترين شاگرد شيخ اكبر ، صدر الدين قونوى است كه اصول و مبانى استاد را به صورت منقح و شايسته و شايد بتوان گفت مهذبتر از استاد تحرير نموده است .
كتب صدر الدين « قونوى » از كتب درسى عرفان است كه بر آن استادان اين فن شروح و تعليقات زيادى نوشتهاند و ساليان متمادى مرجع تدريس و تحقيق بوده
شرح
[ 1 ] ابن عربى كه عرفا از او به شيخ اكبر و غوث اكبر تعبير مىنمايند ، به كثرت تأليف و تصنيف اشتهار دارد و قريب به چهارصد « 400 » رساله و كتاب تأليف كرده است . فتوحات مكيه كه از منابع مهم تصوف است ، از تأليفات اوست . بر فصوص الحكم او در تصوف شروح متعدد نوشتهاند . اين كتاب جزء كتب درسى علم تصوف است . بهترين شرح شرح علامهء محقق داود قيصرى است . قيصرى مقدمهاى كامل بر اين كتاب نوشته است . اين مقدمه شامل مسائل مهم تصوف و عرفان است ، از اين مقدمه جودت فهم و دقت نظر قيصرى معلوم و هويداست . نگارنده اين مقدمه را به فارسى ترجمه نموده و شرحى مبسوط به فارسى بر اين مقدمه نوشته است . قيصرى از شاگردان مبرز ملا عبد الرزاق كاشانى است .
محيى الدين سنهء ( 560 ه . ق ) در اندلس « مورسيه » متولد شد و در سنهء ( 636 ه . ق ) درگذشت و در صالحيهء دمشق كوه « قاسيون » مدفون گرديد .