شرح
مقدمه شارح
بسم اللّه الرحمن الرحيم الحمد [ 1 ] للّه الذي تجلّى لذاته بذاته ، فظهر صفاته ، و تلطّمت الصفات ، [ 1 ] حمد به اصطلاح اهل عرفان « 1 » عبارت است از اظهار كمالات محمود و ابراز اتصاف او به نعوت جمال و صفات كمال . حمد بنا بر تجليات و ظهورات و تعينات حقيقت وجود « مقام حق » داراى مراتبى است : مرتبهء اعلاى حمد عبارت است از حمد حق ذات خود را به اعتبار ظهور ذات از براى ذات و علم ذات به ذات . حق در اين مرتبه ، ذات خود را در حالتى كه مستغرق در جميع كمالات و صفات و محيط به جميع فضائل و نعوت است شهود مىنمايد . اين مرتبه ، اصل و مبدأ و منبع جميع تعينات است . حمد حق ذات خود را در اين مقام ، جامع همهء محامد است و همهء محامد مستغرق در اين مرتبه مىباشند . حق در اين مشهد همهء حقايق را شهود مىنمايد ، ولى « شهود المفصّل مجملا » ، عالم به همهء حقايق وجودى است به عين علم به ذات . حمد حق در اين مرتبه عبارت از اظهار كمالات خود بر خود است .دى عشق نشان بىنشانى مىگفت * اسرار كمال جاودانى مىگفت اوصاف جمال خويشتن بى من و تو * با خود به زبان بىزبانى مىگفتهامش
( 1 ) . ر . ك : إعجاز البيان ، صص 161 - 168 ؛ التجليات ، ص 160 ؛ تأويلات الكاشانى ، ج 1 ، ص 9 ؛ قيصرى ، شرح فصوص الحكم ، صص 291 - 292 ؛ ابن تركه ، همان ، ج 1 ، صص 38 - 41 ؛ خوارزمى همان ، 53 - 57 ؛ ملا صدرا ، تفسير القرآن الكريم ، ج 1 ، صص 74 - 77 ؛ روح البيان ، ج 1 ، صص 10 - 12 .