شرح
شهود كمال ذاتى اطلاقى در مقام احديت ، سبب شهود كمال ديگرى است كه از آن در لسان عرفا به كمال اسمائى تعبير شده است . از مشاهدهء اين كمال ، رقيقهء عشقيهاى بين كمال ذاتى اطلاقى و كمال اسمائى ( مستجن و مندمج در احديت ) حاصل گرديد كه موجب تجلى حق در مقام واحديت گرديد . اين مرتبه عبارت است از مقام ظهور ذات براى ذات با شهود اتصاف ذات به جميع اسماى حسنى و صفات عليا ، حق به نحو تفصيل همهء كثرات را در اين مقام شهود مىنمايد « شهود المجمل مفصّلا » .در ازل پرتو حسنت ز تجلى دم زد * عشق پيدا شد و آتش به همه عالم زدحمد حق در اين مرتبه عبارت است از اظهار كمالات و صفات خويش به نحو تفصيل و اظهار ماهيات و اعيان ثابته و شهود آن حقايق در مقام واحديت به نحو بسط و تميز حقايق از يكديگر . منشأ ظهور اعيان ثابته « مستجن در غيب هويت وجود » فيض اقدس است . مرتبهء ثالث عبارت است از تجلى حق به صور اعيان در موطن خلق ، علت اين تجلى ، طلب ناشى از تجلى حبى و طلب استعدادى اعيان و ماهيات كونيه است . اين دو طلب ، علت تجلى حق به فيض مقدس است كه از آن به تجلى ايجادى و رحمت عامه و فيض مقدس و رحمت عامهء امتنانيهء وجوبيه و رحمت واسعه و حق مخلوق به و مشيت ساريه تعبير شده است ، كما اين كه از مقام واحديت به تعين ثانى و مقام قاب قوسين و حقيقت محمديه صلّى اللّه عليه و آله و برزخيت ثانيه و از مقام أحديت به مرتبهء تعين أول و مقام جمع الجمع و برزخ البرازخ و حقيقة الحقايق و حقيقت محمديه و افق أعلا و مقام أو أدنى تعبير نمودهاند .
مراتب وجودى از عقل اول تا هيولاى اولى ، حقيقت حق تعالى را به اظهار كمالات ذات و صفات و افعال ، حمد مىنمايند .خوبان كه فريب عقل و جانند همه * در عشق تو شهرهء جهانند همه
هرچند به حسن داستانند همه * اوصاف شمايل تو خوانند همهنزد عقل مضاعف و فكر مستنير و ذوق تام ، جميع مراتب وجود هم حامد و هم محمودند ، چون اصل وجود ، واحد است به وحدت حقهء اطلاقيه كه داراى مقام قبض و بسط و اجمال و تفصيل است . وجود با آن كه واحد شخصى است به اعتبارى ظاهر و به اعتبارى مظهر