خواجه نصير طوسى به بعضى از بيانات فخر رازى كه در باب عصمت انبياء آورده ايرادهائى دارد از جمله اينكه مىگويد : « فخر رازى دليل اوّل خود را بر عصمت انبياء از گناهان كبيره چنين يادآور شد : مقام انبياء كه عالىتر از ساير مردم است اگر گناه كنند گناهشان عظيمتر خواهد بود . در صورتى كه چنين نيست و بايد گفت انبياء چون بقبح گناه علم و آگاهى بيشترى دارند ازاينرو اگر مرتكب گناه شوند گناهشان عظيمتر خواهد بود . ديگر آنكه حدّ « محصن » كه سنگسار است به اين علت است كه مستغنى از زنا بوده است نه براى اينكه مقام او عالىتر بوده است و باز آنچه فخر رازى مىگويد كه « اطاعت از پيغمبر واجب است و اگر گناه كبيره كند پيروى از او حرام مىشود و جمع ميان واجب و حرام هم ممكن نيست پس بايد پيغمبر گناه نكند » اين تبين بر عدم ارتكاب انبياء از گناه كبيرهء فقط نيست بلكه عدم ارتكاب آنها از گناه صغيره را نيز شامل مىگردد همچنين اين كلام فخر رازى كه « اشتباه منهىّ بمباح ممكن است سبب ارتكاب انبياء بگناه شود » درست نيست چون لازم مىآيد جاهل بمنهيّات باشند در صورتى كه انبياء جهل به احكام ندارند . بعلاوه پيروى از انبياء واجب است چنانچه در قرآن است « آنكس كه با پيغمبر مخالفت كند و غير راه مؤمنان را در پيش گيرد آنچه را كه دوست دارد به او مىرسانيم و او را به آتش درمىافكنيم » « 1 » . كسى كه منهىّ را بمباح اشتباه كند چگونه مىتوان از او پيروى نمود » « 2 » .
چنانچه گذشت به اعتقاد فخر رازى گناه از روى سهو بر انبياء جايز است امّا خواجه آن را مردود مىداند و كلامش در « تجريد الكلام » چنين است « چنانچه انبياء بسهو مرتكب گناه شوند ديگر عمل آنها حجّت نخواهد بود و پيروى از آنها هم ديگر واجب نخواهد بود و هوش و درايت آنها بايد در حدّى باشد كه فريب نخورند ، سهو هم نبايد بكنند و گرنه از آنان پيروى نخواهند
هامش
بقيه پاورقى از صفحه قبل - على فساد ذلك و من النّاس من يجوّز هذا الحكم فى الأئمّة و قال كما لا يجوز كون الرسول كافرا قبل البعثه لا يجوز ايضا أن يكون الأمام كافرا قبل الأمامة و لذلك يقدحون فى امامة الشيخين . . .
و أمّا هل يجوز فعل الكبيرة على الأنبياء قبل البعثة . . . - فخر رازى - محصّل - صفحهء 160 و 161 - و معالم اصول الدين - حاشيهء محصل - صفحهء 108 .
( 1 ) .. . . وَ يَتَّبِعْ غَيْرَ سَبِيلِ الْمُؤْمِنِينَ نُوَلِّهِ ما تَوَلَّى وَ نُصْلِهِ جَهَنَّمَ . . .- سورهء 4 - آيه 115 .
( 2 ) . اقول لو قال الأنبياء عليهم الصلاة و السلام اكثر علما بقبح الفواحش و اوفر اقبالا على الأمور الألهيّه فيكون صدور الذنب عنهم افحش لكان اقرب و المحصن يرجم لا لشرفه بل لأستغنائه عن الزّنا بخلاف غيره . . . و ما قال لواتى بالكبيرة لوجب علينا الأقتداء به فيها كقوله تعالىفَاتَّبِعُونِي . . . *هذا الدّليل لا يختصّ بالكبيرة فى الصّغيرة ايضا قائم . . . و ايضا اشتباه المنهىّ بالمباح لا يجوز عليهم لأنّه يدلّ على جهلهم بالمنهيّات و الجاهل بها . . . خواجه نصير الدين طوسى - تلخيص المحصّل - حاشيهء محصّل - انتشارات حسينيّه - مصر 1323 ه - صفحهء 160 .