اختلاف خواجه و فخر رازى در بيان عصمت انبياء عليهم السلام
در مسئلهء عصمت پيامبران در ميان فرقههاى مختلف اسلامى اختلاف است . معتزله ، اشاعره ، اماميّه ، خوارج حشوّيه و . . . هريك از ديدگاه خود نظرهائى ابراز داشتهاند . در اينجا فقط به بيان قول خواجه و فخر رازى مىپردازيم .
فخر رازى پيامبران را از كفر و گناهان كبيره در بعد از بعثت ، معصوم مىداند خواجه گرچه در اين اعتقاد با او موافق است ، ليكن در كيفيّت بيان عصمت با او مخالف است و پيامبران را در قبل از بعثت هم معصوم مىداند . اكنون به نقل كلام آنان مىپردازيم .
فخر رازى در « محصّل » مىگويد :
« امّت اسلامى متفقند كه انبياء معصوم از كفرند بدليل آنكه پيروى از آنها واجب است چون در قرآن آمده است « از پيامبر پيروى كنيد تا هدايت يابيد » « 1 » .
و چنانچه كفر بر پيامبران جايز مىبود . طبق اين آيه باز بايد از آنان تبعيّت كرد و حال آنكه تبعيّت از كفر باطل است و بعضى هم كه كفر را بر پيامبران جايز نمىدانند ليكن اظهار كفر را از باب تقيّه بر آنان جايز شمردهاند ، درست نيست ، چون با اظهار كفر آنان دين بر همگان پوشيده مىماند و چنانچه اظهار كفر بر آنان از باب تقيّه جايز مىبود در آغاز دعوت بدين كه مردم منكر دين بودند ترس و وحشت از وقتهاى ديگر بيشتر بود ، در آن زمان بايستى چنين مىكردند ، در حالى كه نكردهاند بعنوان نمونه ابراهيم عليه السلام در زمان نمرود و موسى عليه السلام در زمان فرعون ، در نهايت سختى از دعوت خوددارى نكردند . بعضى از حشويّه پنداشتهاند كه پيغمبر اسلام در قبل از بعثت كافر بوده است چون در قرآن آمده است « خدا تو را گمراه يافت پس هدايتت كرد » « 2 » . در آيهء ديگر نيز فرمود « تو نمىدانستى كه كتاب و ايمان چيست » « 3 » ولى اتّفاق اهل تحقيق بر فساد اين قول است . كسانى هم كه كفر و اظهار كفر را بر انبياء جايز ندانستهاند ولى ارتكاب گناهان كبيره را بر آنها جايز شمردهاند قول باطلى است به چند دليل :
1 - اگر انبياء گناه كبيره كنند از گناهكاران امّت هم پستتر خواهند بود چون درجه و رتبهء انبياء در حدّ اعلى است و خدا به آنها بيشتر نعمت داده است اگر گناه مىكردند گناهشان سنگينتر و زشتتر مىبود ، چنانچه در « قرآن » خطاب به زنان پيامبر آمده است « اگر يكى از شما گناه آشكارى كند عذاب او دو برابر خواهد بود » « 4 » مانند سنگسار و غيره به همين لحاظ است كه حدّ برده
هامش
( 1 ) . . . .وَ اتَّبِعُوهُ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ- سوره 7 - آيه 158 .
( 2 ) .وَ وَجَدَكَ ضَالًّا فَهَدى( سورهء 93 - آيهء 7 ) .
( 3 ) .ما كُنْتَ تَدْرِي مَا الْكِتابُ وَ لَا الْإِيمانُ( سورهء 42 - آيهء 52 ) .
( 4 ) .يا نِساءَ النَّبِيِّ مَنْ يَأْتِ مِنْكُنَّ بِفاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ يُضاعَفْ لَهَا الْعَذابُ ضِعْفَيْنِ- سوره 33 - آيهء 30 .