« من كه لقمهء حكمت را در الفاظ و عبارات لطيف در دهانت نهادم ، در درك آن بكوش و از كسانى كه هوش و فطانت كافى ندارند ، و بحكمت عادت نكردهاند ، يا از گمراهان متفلسف و فرومايگانند آن را پوشيدهدار « 1 » » .
فلسفه به لحاظ همين اهميت و پيچيدگى كه براى آن است ، درك آن را مشكل مىكند ، بطورى كه حق در آن به شكل باطل و گاه باطل به صورت حق نمودار مىگردد .
بر خلاف علوم كه از ديدگاه علمى از قوانين ثابتى برخوردارند يا از راه آزمايش ، صحت مسائل آنها به اثبات مىرسد ، فهم مطالب آنها بشدت صعوبت مسائل فلسفى نيست و اختلاف نظر در آنها به كمترين حد ، تقليل يافته است ، به همين مناسبت است كه خواجه عليه الرحمه در شرح اشارات توصيه مىكند كه :
« در حكمت چون و هم با عقل بمعارضه برمىخيزد بر شخص ناظر بر مسائل حكمى لازم است كه عقلش از تجربه بيشتر بهرهور باشد و ذهن او تصفيهء بيشتر يافته و انديشهاش از دقت كافى برخوردار باشد « 2 » » .
چنانچه بر اين صعوبت و پيچيدگى مسائل فلسفى ، تفاوت ذهنى انسانها را بيفزائيم ، شدت اختلاف در مسائل حكمى بسيار طبيعى مىنمايد كه از آن جمله است اختلاف نظرات خواجه نصير الدين طوسى و امام فخر رازى كه اختلاف آراء آنان همانند خود آنها معروف و كمتر فيلسوف اسلامى است كه در آثار خود از آن ذكرى ننموده باشد و اين كتاب متكفل بررسى مسائل اختلافى ميان آن دو بزرگوار است .
هامش
( 1 ) . . . . و القمتك قفىّ الحكم فى لطائف الكلم فصنه عن الجاهلين و المبتذلين و من لم يرزق الفطنة الوقادة و الدّربة و العادة . . . او كان من ملحدة هولاء الفلاسفه . . . متن اشارات بو على - بنقل از شرح اشارات خواجه - انتشارات حيدرى - تهران 1379 ه - ج 3 - صفحهء 419 .
( 2 ) . . . . هذين النّوعين من الحكمة . . . لا تخلوان عن انغلاق شديد و اشتباه عظيم ، اذ الوهم يعارض العقل فى مآخذهما . . . و الناظر فيهما يحتاج الى مزيد تجريد للعقل و تمييز للذهن و تصفية للفكر و تدقيق للنظر - خواجهء طوسى ( نصير الدين ) - شرح اشارات - انتشارات حيدرى - تهران 1379 ه - ج 2 - صفحهء 1 .