بسمه تعالى
پيشگفتار
فلسفه كه در مقام شناخت حقايق و طريق دريافت علل پديدهها است ، معرفتى است كه پس از طى مراحل حاصل گرديده است ، زيرا درك اشياء در آغاز ساده بود ، بدريافتهاى حسى و شناخت ظاهر اشياء اكتفا مىگرديد . اندكاندك از راه تحقيق و نقد ، تطورى در آن پيشآمد و پيشرفتى حاصل شد ، كه از مرز حس و خيال و آگاهى سطحى فراتر رفت ، آنچه را كه ابتدا حقيقت مىنمود ، از خطاى آن پرده برداشته مىشد . اين سير و تكاپو ، مراحلى را پشتسر نهاد و بدريافتهاى تازهاى دسترسى پيدا شد ، شناخت عميقتر و گستردهتر شد و بمراتب كاملتر رسيد كه سرانجام به معرفت فلسفى و به شناخت ماهيت و حقيقت رهنمون گرديد .
اين پيشرفت گرچه چشمگير بود و شناخت و معرفت كاملتر شد ليكن چنان نبود كه با حصول معرفت ، به سرحد شناخت فلسفى ، اين حركت بازايستد يا اختلاف انديشهها متوقف گردد ، بلكه اين مرتبه از شناخت - شناخت فلسفى - خود ميدان گستردهترى جهت معركه آراء شد ، زيرا اختلافى بود ناشى از زبدهترين و سرآمدترين انديشمندان ، در حساسترين مسائل .
بيان امام فخر رازى در اين مورد چنين است : « فلسفه در درجهاى از علوّ و رفعت است كه اسم آن ، رعشه بر اندام مىاندازد و نفس را به حنجره مىرساند « 1 » » .
خواجه نصير الدين طوسى در اهميت معرفت فلسفى چنين مىگويد :
« آنكس كه از عهدهء شناخت حكمت - حكمت نظرى و عملى - برآيد فاضلترين مردم است ، كسى كه از آن بىبهره شد بمرتبهء متفلسفين از مقلدين كه از اراذل ناساند ، سقوط نموده است « 2 » » .
بو على هم در پايان كتاب « اشارات » در همين رابطه مىگويد :
هامش
( 1 ) . . . . الحكمة الاعلى و الفلسفة الاقصى ، الّتى عند ذكرها تقشعر الجلود و تبلغ القلوب الحناجر . . . - امام رازى ( فخر الدين ) - شرح اشارات - المطبعة الخيريه - المصر 1325 ه - ج 1 - ص 136 .
( 2 ) . . . . الفائز بهما افضل الناس و الخاسر بهما نازل فى منازل المتفلسفة المقلدين الذين هم اراذل الخلق . . . - خواجه نصير الدين طوسى - شرح اشارات ، انتشارات حيدرى - تهران 1379 ه - ج 2 - صفحهء 1 .