بداند كه مأمور به واجب عقليست يا شرعى يا هر دو ، و واجب واجب معيّن است يا مخيّر ، و مضيّق است آن يا موسّع ، و واجب عينيست يا كفانى ، و همچنين در نهى منكر و امر و نهى مندوب را نيز بداند تا آن كه بر وجه معتبر واقع شود .
ثانى از « 1 » شرايط مذكورهء متن : تجويز تأثير است ، و اگر داند كه امر به معروف و نهى از منكر مفيد نيست واجب نخواهد بود .
ثالث : انتفاء مفسده است ، پس اگر داند يا مظنون او باشد مفسده بر او يا بر بعض اخوانش از مؤمنين در امر و نهيش ، پس در اين صورت ساقط است وجوب اين هر دو از جهت دفع ضرر .
و حاج محمود اين مراتب را در شرح خود ايراد نموده .
و واجب آن است كه متوجّه تجسّس در امر به معروف و نهى از منكر نشود به قول خداى - تعالى - كه فرموده :
( وَ لا تَجَسَّسُوا )
« 2 » ،
إِنَّ الَّذِينَ يُحِبُّونَ أَنْ تَشِيعَ
« 3 »
الْفاحِشَةُ )
« 4 » الآية ، كه اين هر دو آيه دلالت بر حرمت سعى در اظهار فاحشه مىكند ، و امّا حديث و سنت پس قول آن حضرت است - صلّى اللّه عليه و آله - « من ابتلى بشىء من هذه القاذورات فليسترها بستر اللّه » « 5 » . و ايضا سيرت آن حضرت - صلّى اللّه عليه و آله - چنين بوده .
تمّ الكلام بخير المرام ان شاء اللّه تعالى « 6 » . [ ب - 356 ] / * الف / 270 /
هامش
( 1 ) . ن : - از
( 2 ) . حجرات / 12
( 3 ) . / * ب / 269 /
( 4 ) . نور / 19
( 5 ) . ر . ك : المعجم المفهرس لالفاظ الحديث النبوى ج 5 / 330 به نقل از موطأ
( 6 ) . تصحيح اين كتاب شريف در شب شريف عيد فطر سال 1418 هجرى قمرى انجام پذيرفت .