ممكنات قابليّت آنچه دارند در ايشان ظاهر مىگردد و زياد و نقصان در آن محال است ، همچنان كه سلب زوجيّت از اربعه و نقصان آن از ثلاثه و زيادتى آن بر خمسه محال است كه اتصاف اعيان به قابليات از لوازم ذات انسان است و ثبوت علمى ايشان لازم ذات حقّ نه صادر به اختيار ، چه در صفات حقّ را مدخل نيست ، چنانچه سابقا اشارت به آن رفته و ظهور ايشان به نور وجود و محض اختيار است » ، تمّ كلامه قدّس سرّه . « 1 »
ليكن به خاطر مىرسد كه اگر چنين گفته شود ظاهرا اصوب و اقرب مىنمايد كه موافق حكمت و مصلحت آنچه خير بوده و بايست به فعل آيد از واجب به فعل « 2 » آمده ، و بعضى امور به عباد نيز به مصلحت گذاشته شده تا مطيع و عاصى معلوم شود و مجبور نباشد ، و اگر خواهد به قدرت كامله تغيير آنها ممكن است ، چنانچه در معجزهء انبيا رو داده و آتش نمرودى گلشن « 3 » رحمانى گشته ، ليكن هر جا مصلحت باشد آن مىشود و اربعه و خمسه را اوّلا به اين نحو نموده كه متغيّر در زوج و فرد « 4 » نشوند و هر چه را خواسته لوازم ذاتى داده ، ليكن نه همهء فرد از مخلوقات را چنين نموده ، چنانچه كفر را لازم ننموده و ايمان را به مؤمن جبرا نداده ، و عصمت در انبيا و ائمّه - عليهم السّلام - جبرا نيست بلكه بنا بر حكمت مقرّره از اكل و شرب و اعمال ابا در اوقات حسنه و به اعتدال مزاج و تركيب خاص عناصر و
هامش
( 1 ) . لطائف غيبيه / 193 - 194
( 2 ) . م : - آيد از . . . فعل
( 3 ) . م : كلش
( 4 ) . ن : مز