و اين فتح نيز به همّت امير مذكور بوده و با وجود مزاحمات ملكى ذات ملكى « « 20 » » صفاتش به مقتضاى « المرء يطير بجناح همّته » 20 ، همگى همّت عالى و نهمت متعالى بر احراز ممالك كمال و مداين فضل و افضال مقصور و محصور گردانيده و امنّهء سعى « « 21 » » جميل و ازّمهء جدّ « « 22 » » جزيل را به صوب استحصال دقايق حقايق « « 23 » » علوم عقلى و نقلى مصروف و معطوف ساخته ، اهتمام تمام داشت ، و اوقات شريف را ضايع نمىگذاشت و در تصوّف مناسبتش قوى ظاهر مىشد . معانى بلند را در عبارات دلپسند ادا مىكرد و اين رباعى را گفته « « 24 » » به حضرت مخدومى « « 25 » » مولانا خواجگى - قدّس سرّه - فرستاده بودند : « « 26 » »
لمؤلفه
احول نِيَم اى دوست يكى دو بينم * هر چيز كه بينم همه با او بينم
مستغرق هو چنان شدم در همه حال * هو گويم و هو بشنوم و هو بينم
ايشان اين رباعى حضرت خان را شرحى نيكو « « 27 » » نوشتهاند و مقامات قابل را نيكو « « 28 » » بيان كردهاند و در فن حديث تلميذ سند المحدّثين خواجه مولانا اصفهانى است كه شرح شمايل آن نيكو خصال در مشارق و مغارب مشهود است « « 29 » » و مشكات ضمير منيرش « « 30 » » چون مصابيح پر نور .
و در فقه شاگرد افقه زمان مولانا محمود عزيزان است « « 31 » » كه طبع كافيش دقّت را در مطالعهء هدايه به نهايه رسانيده و فضايلش از شرح مستغنى « « 32 » » است و سندش در قرائت سبعه زبدة الحفّاظ مولانا يار محمد قارى است كه بىوقوف در قرائت قرآن قدم نمىگذاشت و عدم تجويد را مطلقا جايز نمىداشت . كشّاف فضايلش تفسير تركى كه به جهت تيسير نوشته ، بسنده است « « 33 » » و رسايلى كه در فقه قلمى نموده ، سودمند ، و خط نسخ را نيكو مىنوشت سيپارهها « « 34 » » نوشته و اكنون در مجالس و محافل خير تلاوت مىكنند و به علم موسيقى به مضمون « فى كلّ نغمة من نغمات « « 35 » » الموسيقية سرّ من أسرار اللّه تعالى » توجّهى مىفرمود و ضرب و نطقش موافق بود و به نغمات جانافزا و به الحان دلگشا در نقشهاى غريب تركيبات دلفريب عجيب به نوعى مىنمود « « 36 » » كه سازندگان قوانين ايقاع 21 و نوازندگان موازين تأليف 22 به اجماع در تحسين آن عمل متفق القول
هامش
( 20 ) .Pملكى ملكى
( 21 ) .K , Pاعنه سعى
( 22 ) .Pو جدّ
( 23 ) .Pاستحصال حقايق
( 24 ) .P« گفته » ندارد
( 25 ) .B« مخدومى » ندارد
( 26 ) .P« بودند » ندارد .
( 27 ) .Pايشان رباعى را شرحى مفيد
( 28 ) .B« نيكو » ندارد
( 29 ) .Pشمايل او در مشارق مشهود است
( 30 ) .Pمشكلات ضميرش
( 31 ) .Pعزيزست
( 32 ) .Pمغنى
( 33 ) .Pپسنديده است
( 34 ) .Pسپارها
( 35 ) .Bنغمتك
( 36 ) .Bنوعى نمود