بيت
جان در بدن مسافر و تن در حضر مرا * باشد هميشه در وطنِ تن سفر مرا « « 30 » »
و در كثرت شغل سلطنت هيچ مشغله را مزاحم مسئلهء توحيد نشناخته ، به وحدت وجود پرداخته و علم خلوت در انجمن « « 31 » » مىافراخته .
بيت
لُجّهء بحرِ احديّت دلش « « 32 » » * صورتِ كثرت صدفِ ساحلش
و هيچ خارق عادت حضرت « « 33 » » او را از استقامت مزاج شريف خوشتر « « 34 » » نيست .
بيت
ياربم ملكِ استقامت ده * كاستقامت ز صد كرامت بِه
و پيوسته از اطوار حسنه و كردار مستحسنهاش آثار « التعظيم لأمر اللّه و الشفقة على « « 35 » » خلق الله » مشاهده مىگردد ، و همواره با علما و عرفا مجالست « « 36 » » مىنمايد ، و علماى اعلام در مجلس عاليش جز به اعلام معانى كلام ملك علّام متكلّم نمىگردند ، و مشايخ عظام به غير از سرّفنا هديه [ اى ] به درگاه جهانپناهش نمىآرند و بجز درّ بقا « « 37 » » تحفهاى از صحبت با انتباهش بر نمىدارند و ميمنت مجالستش راه وساوس و خواطر بر خاطر فاتر جالسان مجلس همايونش مسدود نمىگذارد كه خطرهاى بر خاطرشان خطور كند .
بيت لمؤلّفه
صحبتِ خان از وساوس جمع مىسازد دلم * رخنه بر يأجوج بستن خاصهء اسكندر است
و به مضمون « الكريم إذا وعد وفا » ، هرگز وعدهاى نكرده كه به وفا نرسيده باشد « « 38 » » . و به حكم آيهء كريمهء
« وَ إِذا حُيِّيتُمْ بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّوا بِأَحْسَنَ مِنْها أَوْ رُدُّوها »
« « 39 » » هيچكس به رسم هديه تحفهاى به خدمتش نياورده كه بهتر از او رد نكرده باشد . « « 40 » » و به مدلول كريمهء
« إِنَّمَا الْخَمْرُ وَ الْمَيْسِرُ وَ الْأَنْصابُ وَ الْأَزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطانِ »
« « 41 » » عمل نموده ، جام جهاننماى دل را - كه خورشيد خاور و آيينهء سكندر پرتوى ازان تواند بود - هيچگاه از زنگ منكرى « « 42 » » تيره نگردانيده و در همهء حال از ملاهى و مناهى بكلّى اجتناب نموده به متابعت شريعت غرّا مباهى بوده ، و تمام ماوراء النهر ، بلكه از حدود هرات تا بلاد كاشغر كه به شرف القاب خطبهء همايونش مشرّف گشته ، ساكنانش
هامش
( 30 ) .Pبيت « جان در بدن . . . مرا » را ندارد
( 31 ) .P+ را
( 32 ) .Bبحر ابديت
( 33 ) .Pآن + حضرت
( 34 ) .Bقويتر
( 35 ) .Bفى
( 36 ) .P+ و مخالطت
( 37 ) .Pلقا
( 38 ) .Pكه به آن وفا نكرده باشد
( 39 ) . نساء ( 4 ) 86
( 40 ) .Bكرده باشد
( 41 ) . مائده ( 5 ) 90
( 42 ) .Pاز زنگ حسد منكرى