4 - نقل قسمتى از نسخهء
A . S . 3613
به نحوى كه در مقدّمه گفته شد ميان نسخهء اساس ما ( مورّخ 700 ) و نسخهء مورّخ 991 اياصوفيا از حيث عبارات و ترتيب ابواب اختلافات بيّن و بارزى هست ، به نحوى كه آن دو نسخه در حكم دو تحرير مختلف از كتاب است ، بدان حد كه نتوانستيم از نسخهء جديدتر حتى بعنوان نسخه بدل استفاده كنيم ، على هذا قسمتهائى مختلف ازين نسخه خصوصا تمام خطبه را كه ضمنا محتوى بر مطالب تازه است براى نشان دادن موارد اختلاف نقل و عرضه مىداريم .
حمد بىابتدا و مدح بىانتها خالقى را كه صانع صنايع مكونات و مبدع بدايع موجودات و مظهر عجايب مخلوقات و مصنوعات است ،
و سپاس و ستايش آفريدگارى را كه به ابتداى مكونات ايجاد نفس و ابتداء عقل كل فرمود و طبيعت كلى را كه نگارگر وجودست بواسطهء صورت هيولى كه مايه و مادهء اشياست و نگارنده بر وجود كه جسم اعظم است در سه جهت طول و عرض و عمق تعبيه كرد ،
صانعى كه عالم علوى و جهان سفلى را به طريق كن فيكون كلمح بالبصر او هو اقرب كسوت خلعت وجود پوشانيد تا سلسلهء موجودات و مرسلهء مبدعات هفتآباى علوى و چهار امهات سفلى انتظام قوام يافت ،
پروردگارى كه اين پردههاى منور نيلگون و سقوف مدور بوقلمون پيرامون مركز اغبر و نقطهء مكدر مكرر گردانيد و اين قبهء ياقوتى به لآلى كواكب و درارى ثواقب مانندهء بدايع اطراف در بطون اصداف ايجاد فرمود تا افلاك و انجم ظهور وجود يافتند و از تأثير حركات شوقى سلسلهء اسطقسات اربعه باتضاد امزجه و اختلاف اكوان كميات و افتراق الوان كيفيات به واسطهء جزو اشتراك در يكدگر پيوست و هريك از عناصر اربعه در حيز طبيعى قرار و آرام گرفت ،
قادرى كه سطح جسم زمين را به مسامير اوتاد اطواد راسيات جبال و تلال متانت استحكام بخشيد و به وسايل انجذاب يك ربع از زمين مكشوف و مسكون گردانيد ،
حكيمى كه به ذرايع سير انجم و افلاك و تحركات قبض و بسط جزرومد بحار زخار كوهها و هامون و معادن گوناگون پديد كرد ، و از ايام و ليالى فصول اربعهء متوالى موجود گشتند ، و از حركات آثار كواكب در اقطار عناصر از ميان آب و خاك به معونت آب و آتش آثار كلى مثل شهب و صاعقه و رعود و بارقه و زلزله و غيم و برف و باران متكون شدند ، و از امتزاج اركان متضاد و ازدواج آخشيجان عيون متوافر و معادن متكاثر گوناگون از سه جهت مواليد كه عبارت از آن معادن و نبات و حيوان است