مقالت سوم در شرح فلزّات هفتگانه و خاصيّت و منفعت و تعريف هريك و آن هفت باب است و مقدّمه و خاتمه
اما مقدمه در بيان اصول فلزات سبعه و طريق حدوث صدور آن
چون شعاعات جرم آفتاب در تجاويف زمينى كى مستعذّ جوهرى باشد تأثير كند و حرارت بر برودت آن تجاويف استيلا يابد كه درو مائيّتى باشد هرآينه بخارى حادث شود در تجاويفى كه در آن هوائى باشد ، و از ارضيّتى كه محيط آن هوا باشد دخانى حاصل آيد كه مادّه و اصل فلزّات بود ، و از كميّت تركيبات و كيفيّت تأليفاتى كى ميان ايشان افتد و استحالاتى كى بر ايشان طارى گردد فلزّات مختلفه و معدنيّات متنوّعه حادث گردد .
فلزّ بر هفت جواهر گدازندهء متطرّق مىافتد چون زر و نقره و نحاس و قلعى و آهن و اسرب و خارصينى .
و چون بخار مذكور در جوف زمين حادث شود و منفذ خروج نيابد و مدّتى در آن بماند و تحليل نپذيرد ، اعنى برودتى خارجى كه موجب فساد باشد به وى راه نيابد و مادّهء حرارتى كه اصل وى باشد ازو منقطع نشود ، هرآينه مختنق گردد و مدّتى مديد برين حال بماند . به سبب اتّصال حرارت و انفصال برودت آن بخار نضجى پديد آيد ، و چون نضج تمام بيابد و اجزاى آن را متشابه گرداند از اتّفاق برودتى خاصّ بدان پيوندد خشونتى و غلظتى