گويذ احكام به كار نيست پس آنك هيئة « 1 » دانذ فايده در آن چيست مگر هم او را نوعى ديگر ، و اگر حكم راند تيزى نشايذ كردن فايدت دانستن چيست . و بطلميوس حكيم گويذ اندر كتاب ثمره « 2 » كى منجّم توانذ چون آگاه بوذ كى بسيارى فعلها [ ى ] نجوم بگردانذ . و مراد اندرين سخن آنست كى چون مزاجى از اعتدال سردى بحرارت خواهذ گرائيذن و منجّم خبر دهذ و گويذ از جهت مرّيخ است چون آن را تدبير كنذ بر اعتدال توانذ داشتن و مانندهء اين . و هر چيزى را اندازهء است و از آن ( 305 ) بگذشتن از طريق خرذ نه واجبست چه ايزد تبارك و تعالى هيچ چيز را غايت تمامى نداذست و فلك و ستارگان را مسخّر كرد بر رفتن ، و ايشانرا « 3 » ازين حالها هيچ آگاه نيست نه از استقامت [ و ] نه از رجوعت و نه از احتراق و تغيّر در سير ايشان پيذا نشوذ . لكن از جهت كون عالم و فساد كى در فلك پيوسته است بر ما « 4 » ظاهراند . سبحان آن خذاى قادر توان كردار كى بحكمت خويش چونان كى بايست آفرينش كرد و ما را بذان راهى نيست . امّا آنچ به كار بايذ از بهر احكام بر مواليد راندن در بيست و سه باب نهاذيم و چنان دانيم كى اين قدر كفايت است .
باب اوّل : در آفرينش مردم و ياذ كردن حالش پيش ( از ) ولادت .
باب دوّم : در مقدّمه حكم راندن .
باب سيّم : در تربيت مولود .
باب چهارم : در هيلاج و كذخذا [ ى ] .
باب پنجم : در عطيه كذخذا [ ى ] .
باب ششم : در زيادت و نقصان ستارگان .
باب هفتم : در خوى و عادت مولود .
باب هشتم : در صورت و لون مولود .
باب نهم : در جزويات طبع مردم .
هامش
( 1 ) . نسخهها به غير از نسخه ملك « هية » آمده است .
( 2 ) . اين كتاب همراه شرح خواجه نصير الدين طوسى با نام شرح ثمره بطلميوس در احكام نجوم به تصحيح نگارنده در سال 1378 ، تهران ، مركز نشر ميراث مكتوب چاپ شده است .
( 3 ) . نسخه توبينگن و مجلس « ايشانرا » نقطه ندارد .
( 4 ) . نسخه توبينگن و قاهره « براما » - برما .