منظومهء شمسى هم نيست و صرفا بيان كلياتى است مربوط به احكام نجومى در حد لغت و اصطلاح .
بهر حال براى هر يك از اين دوازده بخش نامى برگزيدهاند در زبانهاى تازى و فارسى و هر زبانى ديگر .
اين نامها حد اقل در تازى نمودار اشكال و صور ستارگان است و نحوهء قرار گرفتن مدارى هر يك از اين قسمتها .
نامهاى اين دوازده بخش عبارتاند از حمل ، ثور ، جوزاء ، سرطان ، اسد ، سنبله ميزان ، عقرب ، قوس ، جدى دلو و حوت .
بطورى كه ملاحظه مىشود اين كلمات هر يك نمودار حيوان و يا شيئى ديگرى است .
اين نامها را مناسب با صورت فرضى كه از مدار هر 30 درجه فلك ثوابت و تعدادى از كواكب كه در آن مدار و حوالى آن قرار دارند انتخاب كردهاند و البته خارج از اين مدارها نيز براى كواكب مرصوده صورتهاى ديگر قائل شدهاند كه تحت عنوان صور كواكب ضبط و ثبت شده است و ما در اين فرهنگ هر صورتى را تحت نام خود آن ذكر كردهايم .
بهر حال بحث ما در اينجا از هيئت عالم و يا تقويم نيست و صرفا در حد شرح لغت و اصطلاح كمى زيادتر در باب نجوم و اساس آن توضيح ميدهيم .
اهل احكام نجوم به عنوان مقدمهء تأثيرات نجومى و چگونگى آن مسائلى را بطور درهم مورد بحث قرار دادهاند :
1 - تقسيم زمان بر حسب فصول چهارگانه سال . 2 - تقسيم جهات بر حسب وضع طبيعى به شرق ، غرب ، شمال و جنوب .
3 - اركان مواد عالم يعنى آب . خاك .
هوا و آتش .
4 - طبايع چهارگانه يعنى حرارت ، برودت ، رطوبت و يبوست .
5 - اخلاط اربعه : صفراء ، سوداء ، بلغم و دم .
6 - رياح چهارگانه صبا ، دبور ، جريبا و تيما ( به ترتيب باد شرقى . غربى ، شمالى و جنوبى ) .
7 - شش برج را شمالى ميدانند و شش برج را جنوبى ، بروج شمالى از حمل است تا سنبله و جنوبى از ميزان است تا حوت . هنگامى كه آفتاب در بروج شمالى سير كند شب كوتاهتر است و در بروج جنوبى معكوس است . و علاوه گفتهاند كه شش برج مستقيم الطلوعند و شش برج معوّج الطلوعند ، شش برج مذكراند و شش ديگر مؤنث ، شش برج نهارىاند و شش برج ليلى ، شش برج صاعداند و شش برج هابط ، شش برج در حيز آفتاب و شش برج در حيز ماهتاب .
8 - تقسيم ديگر از لحاظ خواص گفتهاند - سه برج مثلث نارىاند و حار و يابس و آنها حمل . اسد و قوساند و سه برج مثلث ترابى بارد و يابساند و آنها ثور ، سنبله و جدىاند ، و سه برج مثلث هوائى حار و رطباند و آنها جوزاء ، ميزان و دلواند و سه برج مثلث مائى و رطباند و آنها سرطان ، عقرب و حوت است .
9 - تقسيم ديگر از جهت ديگر . چهار
فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى ) — صفحة 1992
مساهمون: سيد جعفر سجادى
ص١٩٩٢