مالى است و يا بر حسب امكاناتى است كه در تهيه اسباب لذت و لهو و لعب براى افراد وجود دارد . كه هر كس بيشترين اسباب برايش فراهم باشد شأن و شوكت او به نزد مردم اين گونه مدينهها فزونتر است . و يا به اينكه از لحاظ فراهم بودن حوائج ضرورى زندگى و فراهم كردن براى ديگران در حدى باشد كه مخدوم ديگران باشد و جمعى به دو خدمت كنند و در كليهء احتياجات ضرورى خود و ديگرانى كه به او خدمت مىكنند بسنده بود .
و يا به اين است كه مثلا انسان در رسيدن مردم به سعادت خيالى و حوائج مادى خود ، سودمند باشد يعنى از راه كمك به مردم و انجام كارهاى خوب و بالاخره خدمت به ديگران ، وسائل عيش و عشرت آنان را در حصول ، و برخوردارى از حوائج ضرورى و توانگرى و نيل به لذات فراهم سازد .
و بايد يادآور شد كه يك امر ديگر هم هست كه به نزد بسيارى از مردم مدينههاى جاهله محبوب و پسنديده است و آن غلبه است كه هر كس ازين امر به حد كافى بهرهمند باشد مورد رشگ بسيارى از مردم اين گونه مدينهها است ، و از همين جهت است كه حتما بايد اين امر را نيز يكى از لياقتهاى مردم مدينهء جاهليه به حساب آورد زيرا به نزد آنان بزرگترين امرى كه بايد انسانها به واسطهء آن مورد اكرام و احترام واقع شوند ، اين است كه مشهور شوند به اينكه در امرى يا در دو امر يا در امورى بسيار چيرهدست و غالباند . و اينكه آن چنان خود توانا است كه هيچ گاه مغلوب واقع نمىشود و يا ياران و انصار نيرومند وى او را يارى كرده به طورى كه همواره بر ديگران غلبه يابد و يا اينكه هم خود و هم يارانش موجب غلبه وى شوند ، و بالاخره به اين امر مشهور شود كه آن چنان مردى است كه هيچ گاه مورد چشم زخم و ناخوشايندى واقع نمىگردد . و اگر اراده كند مىتواند بر هر كس كه بخواهد غلبه يابد و او را در ناراحتى افكند .
اين گونه امور از امورى است كه آدمى را به نزد آنان لايق كرامت نموده ديگران بدان رشگ مىورزند ، و هر كس در اين اوصاف برتر باشد زيادتر مورد اكرام و احترام واقع مىگردد . و يكى ديگر از راههاى كرامت و اينكه فردى مورد تعظيم و اكرام باشد اين است كه صاحب دودمان اصيل باشد و البته اصالت دودمان به نزد اين نوع ملتها بازگشت به يكى از همان چه گذشت مىكنند ، مانند اينكه پدران و اجدادش ثروتمند بودهاند يا اينكه اسباب لذتها براى آنان تا حدود زيادى فراهم بوده است و يا اينكه مشهور به چيرهدستى و غلبهء بر خصم و ملتها بودهاند و يا اينكه در يكى ازين طريق براى ديگران سودمند بودهاند ، حال براى گروهى از مردم سودمند بودهاند و يا براى همهء مردم مدينه ، و يا اينكه در حد اعلاى ممكن وسائل اين هدفها را داشتهاند يعنى آلات و ابزار چيرهشدن از قبيل مركوب و سلاح ، و جنگجو و آدمكش به حد كافى براى آنان فراهم بوده است و يا اينكه مرگ را در رسيدن به اين گونه هدفها
فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى ) — صفحة 1736
مساهمون: سيد جعفر سجادى
ص١٧٣٦