شرح لمعه ص 266 ) .
در كليات حقوقى آمده است :
بيع ثمره اشجار يا قبل از ظهور ثمره است يا بعد از آن اما قبل از آنكه ايمن از آفت باشد ( بد و صلاح ) درست نباشد و جواز آن بعد از ظهور ثمره و ايمن بودن از آفت است .
( كليات ص 83 )
بَديْع
- ( اصطلاح ادبى و فلسفى ) بديع يعنى تازه و موجود لاعن سابقة و اطلاق بر اسمى از اسماء إله شود به حكم
« بَدِيعُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ »
و سخنى است كه مشتمل بر اصول بديعى است و بر يكى از علوم عربيت ( معانى - بيان - بديع ) اطلاق شده است و آن عبارت از معرفت قوافى است كه از آنجا فصاحت تراكيب معلوم نمايند .
و بدان محترز شوند از خطا و تطبيق كلام بر مقتضاى حال ، بعضى از علماء عربيت هر سه علم ( معانى ، بيان و بديع ) را بديع خواندهاند زيرا اين علوم سهگانه براى احتراز از خطا و تطبيق كلام بر مقتضاى حال باشد و بالجمله بواسطهء علم بديع شناخته مىشود وجوه تحسين كلام بعد از رعايت مطابقت و وضوح دلالت كه رعايت شرائط فصاحت و بلاغت باشد و وجوه تحسين كلام بر دو قسم است يكى محسنات معنويه و ديگرى لفظيه تحسين معنوى از جمله مطابقت است كه طباق و تضاد هم نامند و آن جمع بين متضادين است و طباق بر دو قسم باشد يكى طباق ايجاب و ديگر طباق سلب و بالجمله جمع ما بين متضادات مانند
وَ - تَحْسَبُهُمْ أَيْقاظاً وَ هُمْ رُقُودٌ
و
هُوَ الَّذِي يُحْيِي وَ يُمِيتُ
و
لَها ما كَسَبَتْ وَ عَلَيْها مَا اكْتَسَبَتْ
و
أَ وَ مَنْ كانَ مَيْتاً فَأَحْيَيْناهُ
( از مطول ص 350 - كشاف ج 1 ص 150 - نفائس ص 41 ) - و در اصطلاح فلسفى هر موجودى كه مسبوق بماده و مدت نباشد بديع خوانند و به همين اساس است اطلاق آن بر خداى متعال كه فرمود بديع السماوات و الارض .
رجوع شود بفرهنگ علوم عقلى تأليف نگارنده .
بَديهىّ
- ( اصطلاح فلسفى و منطقى ) بديهى يعنى آنچه بدون تأمّل و فكر و استدلال حاصل شود معارف بديهى يعنى معارفى كه در حصول آن شخص نيازى به برهان و فكر و تعمق ندارد .
تصورات و تصديقات كه حصول آنها متوقف بر كسب و استدلال نباشد بديهيات مينامند مانند تصديق به اين كه آتش حار است و شش قسمند الف - اوليات ب - فطريات ج - مشاهدات د - متواترات ه - حدسيات و - تجربيات . اوليات مانند اين قضيه كه كل بزرگتر از جزء خود است .
فطريات قضائى هستند كه قياسات آنها با آنها است ( اربعه زوج است ) .
مشاهدات آنچه بوسيله حواس ظاهرى ادراك شود .
متواترات مانند قضايائى كه شهرت و يا اجماع بر وقوع يا لا وقوع آنها باشد .
حدسيات قضايائى كه بر مبناى حدس و گمان باشند .