فرضيهء شبح است لكن آن دو فرضيه و نظر با يكديگر توافق كلى ندارند .
در هر حال بعضى از فلاسفه ميگويند ميان مجردات محضه و ماديات عالمى است كه آن را عالم اشباح مينامند كه برزخ ميان روحانيات و جسمانيات است .
و از آن جهت اشباح گويند كه داراى مقدار و شكل بوده و شبح و قشر اجساماند و چون داراى ماده نمىباشند فوق اجسامند و مانند صورى هستند كه از اشياء در مرآت منعكس ميشوند و بالاخره عالمى كه محل صور مقداريه است عالم اشباح مينامند و عالم اشباح مثاليه و اشباح جسميه هم ناميدهاند .
صدرا شيرازى از كسانى است كه صريحا اعتراف كرده است كه نه تنها مؤمن و معتقد بوجود اين عالم مىباشد بلكه بنحو خاص و با برهان مخصوصى وجود چنين عالمى را ثابت كرده است .
او گويد عالم اشباح غير از عالم خيال منفصل است كه مؤمن به آن ميباشم و بنا بر اين صدرا غير از عالم مثل نوريهء افلاطونى و غير از عالم اشباح مثاليه قائل بعالم ديگرى است كه عالم خيال منفصل مىباشد .
و بالجمله گويد : « فانما ثبت بالادلة الوجود العلى للاشياء الصورية وجود عالم آخر و ان لهذا الصور و الاشباح وجودا آخر سوى ما يظهر على الحواس الظاهرة و بذلك الوجود ينكشف و يظهر عند القوى الباطنة . . . و بالجمله يستدل النفس المجرد بادراك قوى الظاهرة على وجود هذا العالم و بادراك قوى الباطنة على ثبوت عالم آخر شبحي مقدارى » .
( اسفار ج 1 ص 73 - 74 ) لاهيجانى گويد و ميان جبروت و ملكوت برزخى است كه عالم ارواح و مثل نوريه و صور مجردهء از ماده و عالم رقائق است و ميان ملكوت و ملك برزخى است كه آن عالم مثال و اشباح ماديه است .
( شرح نهج البلاغه لاهيجانى ص 3 ) و در بيان ترتيب عوالم گويد : « اول عالم جبروت و آن باصطلاح اصح اول وجود مقيد و عالم عقول مجرد از ماده و صورت و مدت است و باصطلاح ديگر مجموع عالم ملكوت و ملك است دوم عالم ملكوت و عالم قدر و عالم نفوس مجرده از ماده و مدت است نه مجرد از صورت . سوم عالم ملك است و آن عالم اجسام است و بالجمله عالم اشباح برزخ ميان روحانيات و جسمانيات است » .
( از اسفار ج 1 ص 73 ج 3 ص 102 ) از موجودات عالم اشباح گاه تعبير باشباح برزخيه مىشود و بعدا بيان خواهد شد كه قول باشباح در وجود ذهنى به اين معنى است كه آنچه از اشياء در ذهن حاصل مىشود شبح و مثال اشياء است كه منطبع در ذهن ميشوند .
( اسفار ج 4 ص 107 ج 1 ص 72 )
اشْباحِ مِثالِيَّة
- رجوع باشباح جسميه شود .
اشْباحِ مُجَرَّدَة
- رجوع باشباح جسميه شود .