بكسر عين نادرست و بر خلاف قياس است و در غير صحيح الفاء و اللام در معتل الفاء مكسور العين آيد مانند « موضع ، موعد ، موجل » و در معتل اللام مفتوح العين آيد مانند « مأوى ، مرمى ، مثوى » و گاه در آخر اسم زمان و مكان « ة » اضافه شود براى تأكيد مانند « مقبرة ، منطقة » .
و اسم مكان و زمان از غير ثلاثى مجرد بر وزن مفعول آن باشد مانند « منطق ، مستخرج محرنجم ، مدحرج » .
( از شرح تصريف ص 131 )
اسْمِ سادِه
- ( اصطلاح ادبى ) ساده يا بسيط آنست كه تنها يك كلمه باشد مانند « خرد ، هوش و دانش » و اسم مركب مقابل آن مىباشد و آن كلمهايست كه از دو يا بيشتر آميخته باشد مانند « كاروانسرا سرايدار » مركب از دو اسم باشد مانند « سرا پرده و صاحبدل » از اسم مفعول و اسمى ديگر باشد مانند « شكستهدل خميده قد » از اسم و صفت باشد مانند « دل تنگ ، دلسرد » از حرف و اسم باشد مانند « بخرد ، بدست » از عدد و اسم باشد مانند « چارپا ، چارسو ، چارباغ » از دو مصدر مرخم باشد مانند « برد و باخت ، رفت و آمد و . . . » .
( از دستورنامه ص 16 )
اسْمِ عامّ
- ( اصطلاح ادبى ) اسم عام آنست كه همه افراد هم جنس و هم نوع خود را در برگيرد و بر يكايك آنها دلالت كند مانند « مرد » و در عربى « رجل » .
( از دستورنامه ص 15 )
اسْمِ فاعِل
- ( اصطلاح ادبى ) اسم فاعل در عربى از افعال ثلاثى مجرد بر وزن فاعل آيد چنان كه از ضرب اسم فاعل « ضارب » است و از نصر « ناصر » و از كتب « كاتب » و كنندهء كار را رساند و از مشتقات است و آن جز فاعل است كه از مرفوعات فعل است و از افعال ثلاثى مزيد و رباعى مجرد و مزيد از فعل مضارع آن درست مىشود بدين ترتيب كه حرف مضارعه را بيندازند و ميم مضمومه بجاى آن گذارند و در اسم فاعل ما قبل آخر را مكسور گردانند و در اسم مفعول مفتوح مانند ( مستخرج ، مدحرج ) و اسم فاعل و مفعول از معتلات پس از اعلال بصورتهاى ديگر در ميآيد . اسم فاعل از افعال متعدى و قاصر هر دو آيد مانند « ذاهب و قائم و ضارب » و شش صيغه دارد سه مذكر و سه مؤنث و آن مشابه با مضارع است از لحاظ حركات و سكنات و عمل آن را مىكند . اگر از افعال لازم باشد فقط فاعل مىگيرد و اگر از افعال متعدى باشد مفعول هم مىگيرد و علامت اسم فاعل در فارسى « نده » است مانند « دونده ، خواهنده » چنان كه علامت اسم مفعول فارسى « ها » غير ملفوظ است مانند « رفته ، خورده ، كوفته » .
و فرقش با صفت مشبه اين است كه اسم فاعل صدورى است و صفت مشبه ثبوتى است و فرق ديگر آنكه اسم فاعل هم از فعل لازم آيد و هم متعدى و صفت مشبه از فعل لازم آيد و ديگر آنكه صفات مشبه بطور لزوم مشابه مضارع نمىباشند و ديگر آنكه منصوب اسم فاعل مقدم مىشود