تبصر نما ! اگر امتى را اين صفت نباشد ، چه مصائب و بلايا و آفات ، آحاد آن را فراخواهد گرفت و چهسان فقر و فاقه و بيچارگى ايشان را احاطه خواهد كرد و عاقبت چگونه مضمحل و نابود خواهد شد ؟ و سيمى از اوصاف ، صداقت و راستى است . پوشيده نماند كه حاجات انسانيه بسيار ، ضرورات معيشت آن بىشمار است . و اشيائى كه بدانها رفع حاجتهاى خود را مىنمايد و چيزهائى كه بهواسطه آنها ضرورات خويش را دفع مىسازد ، هريكى درجهتى در زير پرده خفا خزيده و هر واحدى در ناحيهاى در پس حجاب مستورى انزواگزيده و پا به دامن بىنام و نشان كشيده است . و همچنين مخفى نباشد كه هزارها مصائب و هزارها بلايا و هزارها آفات ، در هر زاويهاى از زواياى عالم كمين گرفته و تير جانكاه بهقصد هلاك انسان ، در كمال ادوار و حركات زمانه نهاده است و انسان را به اعانت اين حواس خمسه ضعيفه خود ، هرگز ميسر نشود كه بر جميع موارد منافع مطلع گشته ، دفع ضرورات خويش را نمايد . و يا آنكه بر كمينگاههاى بلايا آگاهى يافته در صيانت وجود خويش كوشد ، لهذا هر انسانى از براى جلب منافع و دفع مضار ، محتاج است به استعانت از مشاعر سائر مشاركين در نوع و طلب هدايتنمودن از آنها ، تا آنكه بهسبب راهبرى و دلالت ايشان ، به قدر امكان از بعضى از گزيدهها رسته مقدارى از لوازم معيشت خويش را به دست آرد و اين استعانت ، هرگز مفيد نخواهد افتاد مگر از داشتن صفت صداقت ، زيرا آنكه كاذب ، قريب را بعيد و بعيد را قريب وانموده ، نافع را به صورت مضرّ و مضر را به صورت نافع جلوه خواهد داد . پس صفت صداقت ، ركن ركين پايدارى نوع انسانيت و عمل متين هيئت اجتماعيه شعوب است . و هيچ اجتماعى بدون او صورت نبندد ، چه اجتماعى منزلى بوده باشد و چه اجتماع مدنى . خوض كن ! اگر گروهى را صداقت نباشد ، چقدر شقا و بدبختى ايشان را دست خواهد داد ؟ و چگونه سلسله انتظام آنها گسيخته خواهد شد ؟ و چه سان به پريشانى مبتلى خواهند گرديد ؟ والسلام .
مجموعه رسائل و مقالات ( فارسى ) — صفحة 164
مساهمون: سيد جمال الدين الحسيني الأفغاني
ص١٦٤