كردند و غائلهء تنباكو پايان يافت ، شاه به هيجان و خروش درآمد و ديوانهوار غرامتى را كه پانصدهزار ليره است ، پذيرفت ، تا به شركت انگليسى بپردازد ( و اين درواقع غرامت ديوانگى او و جريمه زندقه وزيرش بود ) بدون آنكه از شركت انگليسى بخواهد تا قراردادهائى را كه براى فروش تنباكو در سرزمينهاى عثمانى ، با شركت فرانسوى بسته است ، لغو كند ! ! . او دراثر اين حماقت خود ، راه پرداخت غرامتهائى را بر روى ايران بازكرده كه ثروتمندترين دولتهاى جهان هم از پرداخت آن عاجز هستند ( غرامت قرعه ؛ غرامت بانك ، غرامت معادن ، غرامت راهآهن و جادهها و غرامت قراردادهاى باطل ديگرى كه با فرنگيها بسته است و آنها اجراى آنها را مطالبه مىكنند و چون او بر اجرا و تنفيذ آنها توانائى ندارد ، ناچار ، طبق روش غلط و ديوانهوار گذشتهاش ، غرامتهاى آنها را مىپردازد ) . سپس او بدبختى ديگرى بر بدبختىهاى گذشته افزود ( پناه بر خدا ) و در حال مستى ، گمرك را بهمدت چهل سال ، درقبال غرامتى كه پرداخت آن را تعهد كرده بود ، به دولت انگليس واگذار كرد ! . آرى اينها خطرهاى بزرگ و وحشتناكى است كه ما قبلًا درباره آنها هشدار داده بوديم ، ولى همه آنها را پيشقراولان كفر ، از روى عمد و حماقت ، بسوى اسلام جلب كردهاند . دولت انگليس با اين قرارداد جديد ، چنگال خود را بر بحر سواحل دريا و خليج فارس و بلاد اهواز فروبرده و پس از گذشت زمانى ، شاه را مجبور خواهد ساخت كه غرامت سنگين ديگرى بابت قراردادهاى باطل ديگرى بپذيرد كه مسلمانان از پرداخت آنها سرباز خواهند زد و آنوقت بيگانگان او را مجبور خواهند ساخت كه درعوض اين غرامتها ، جمعآورى مالياتهاى بلاد ايران را به عهده بگيرند و درنتيجه سرزمينهاى ايران را بدون جنگ و خونريزى تحت سيطره خود درخواهند آورد ، چنان كه قبلًا نيز هند را اشغال كردهاند . روسيه نيز از بخشش بيجاى گمرك به انگلستان ، به سختى خشمگين شده و هماكنون با ناراحتى بر كارهاى شاه اخطار كرده و خواستار اجراى حقوق گذشته و
نامه ها و اسناد سياسى ( فارسى ) — صفحة 83
مساهمون: سيد جمال الدين الحسيني الأفغاني
ص٨٣