مقدمه
يكى از مزيّتهاى سيد جمال الدين حسينى كه در واقع يكى ديگر از تخصّصهاى وى بود ، « تاريخشناسى » و معلومات گسترده او درباره تاريخ « ملل و نحل » جهان است . سيد به دليل مطالعات زياد و سفرهاى مكرر به كشورهاى مختلف ، با تاريخ آن كشورها به خوبى و از نزديك آشنايى پيدا كرده است . و در پارهاى موارد ، بخشى از معلومات خود را با بيان و يا قلم ، در اختيار عموم قرار داده است . براى اثبات صحت اين امر ، مىتوان به دو نمونه از آثار « تاريخشناسى » وى در بيان « تاريخ اجمالى ايران » و شرح تحليلى « تاريخ أفغان » اشاره كرد . 1 - تاريخ اجمالى ايران سيد « تاريخ اجمالى ايران » را فهرستوار بيان كرده و فرصت الدوله شيرازى آن را در بوشهر تقرير نموده و سپس در مقدمه « ديوان » خود به چاپ رسانده است . متأسفانه تاكنون اغلب نويسندگان شرح حال سيد و پژوهشگران آثار و مقالات وى ، حتى اشارهاى هم به اين بحث تحقيقى نكردهاند و فقط سيد حسن تقىزاده در مجله « كاوه » ضمن اعتراف به « وسعت اطلاعات تاريخى » سيد ، به اين موضوع اشارهاى دارد . البته سيد در اين نقل « فهرست گونه » تاريخ ايران ، مشكل اساسى و علة العلل گرفتاريهاى مردم ايران را كه استبداد است ، مورد نقد و بررسى قرار مىدهد و خوشبختانه « فرصت الدوله » بطور تفصيل اين مسئله را در مقدمه بحث اصلى خود ، تحرير و تقرير مىكند : [ 1 ] « . . . استبداد مانع از ترقى ملت است و نمىگذارد احدى به مدارج عاليه ارتقا جويد ، استبداد ترقى را واژگون و سرنگون مىسازد . بلكه مىتوانيم بگوييم
هامش
[ 1 ] . مقدمه مبسوط « فرصت الدولة » را پس از اين مقدمه كوتاه ، نقل كردهايم .