در جلالش عقل و جان فرتوت شد * عقل حيران گشت و جان مبهوت شد ( 1 )
« الّذى ليس لصفته حدّ محدود » آن خدايى كه نيست صفات كمال او را غايتى و نعوت جلال او را نهايتى . عطّار :
هست عقل و جان و دل محدود خويش * كى رسد محدود در معبود خويش
واصفان را وصف او در خورد نيست * لايق هر مرد و هر نامرد نيست
قوله - عليه السلام - : ( 2 ) « حدّ محدود » ، مثل قولهم « شعر شاعر » و مىتواند كه معنى « ليس لصفته حدّ » ، اين باشد كه او را صفتى نيست تا حدّى داشته باشد كقول العرب : « و لا أرى الضبّ بها يتحجّر » أى لا ضبّ بها فيتحجّر . و مؤيّد اين معنى است قوله - عليه السلام - ( 3 ) بعد ذلك : « و لا نعت موجود » و صفت او نعت موجود ندارد . عطّار :
هر كسى از تو نشانى داد باز * خود نشان نى از تو اى داناى راز
جملهء عالم به تو بينم عيان * وز تو در عالم نمى بينم نشان
و بيان آنكه حقّ تعالى منفى الصفة است در قوله - عليه السلام - : ( 4 ) « و كمال الإخلاص له نفى الصّفات عنه » ( 5 ) خواهد آمد . « و لا وقت معدود » و صفت او وقتى كه داخل شود در عدّ و شمار ندارد . لتقدسّه تعالى عن إحاطة الزمان به ، بلكه من الأزل إلى الأبد نزد او يك آن است . مولانا :
هامش
( 1 ) دا ، مج : از ابتداى بيت ( برتر از علمست و . . . ) تا همين بيت محذوف
( 2 ) دا ، مج : عليه الصلاة و السلام و التحيّة و الإكرام
( 3 ) دا ، مج : عليه الصلاة و السلام
( 4 ) دا ، مج : عليه الصلاة و السلام و التحيّة و الإكرام
( 5 ) نهج البلاغه : خطبهء اوّل ، سطر 7