« علم قرآنى » ( علم مصبوب ) ، باز ماندند . . .
جملهء دوّم : « أو يتّبعوا زلَّة العالم يا از اشتباه عالم پيروى كنند » . . .
اين جملهء حديث شريف بر اين دلالت دارد كه دانشمند دينى نيز ممكن است كه اشتباه كند . . . و اين موضوع با يك اصل قطعى در مذهب ما مطابق است ، يعنى اعتقاد به « عصمت » ( منزّه بودن از جهل و اشتباه و گناه ) ، كه ويژهء معصومان « ع » است و بس . بنا بر اين بر دانشمند دينى نيز لازم است كه استبداد نورزد ، و به فضل و فهم خود فريفته نگردد ، و انتقادپذير باشد « 1 » ، و در امور و مسائل و حوادث - بويژه حوادث مهم - از عقل و تجربه و دانش ديگران ( بخصوص اطَّلاعات اهل تخصّص و مهارت و كسان دانا و بيدار ) بهره جويد ؛ چنان كه در احاديث بر مشورت كردن و از عقل و تجربه و مهارت ديگران سود بردن تأكيد بسيار شده است . « 2 » و بر مردم نيز لازم است كه چون از عالمى ، اشتباهى سر زد ، از او پيروى نكنند ، و آن اشتباه را از اسلام و معارف اعتقادى و اصول اجتماعى و سياسى و احكام فقهى و اقتصادى اسلام به شمار نياورند . . . تا به دين خدا زيانى نرسد ، و اركان ايمانى مردم خللى نپذيرد .
2 الإمام علي « ع » : أنا يعسوب المؤمنين ، و المال يعسوب الفجّار . « 3 » امام على « ع » : من سركردهء مؤمنانم ، و مال سركردهء فاجران . 3 الإمام علي « ع » : إنّ إعطاء هذا المال قنية ، و إنّ إمساكه فتنة . « 4 » امام على « ع » : انفاق مال دنيا پس انداز است ( كه براى انفاقكننده مىماند ) ، و نگاه داشتن آن ( و بخلورزيدن ) ، اندوه است و گرفتارى .
هامش
« 1 » فصل 42 ، از باب 1 ( جلد اوّل ) .
« 2 » فصل 47 ، از باب 1 ( جلد اوّل ) .
« 3 » « نهج البلاغه » / 1236 ؛ « عبده » 3 / 229 .
« 4 » « غرر الحكم » / 101 .