ثبت عجائبات و اخبار جديده
و از آن جمله آن است كه : اگر كسى به ملكى رود و يا از عجايب المخلوقات چيزى بيند آن را و احوال آن ملك را و آن حيوان را نويسد و صورت آن را كشد « 1 » ، و چون به كلكتّه و دار الرياست ديگر اين جماعت رسد وى را اعزاز كنند ، و آن كتاب را در چهاپخانه برده از آن صدها نسخه چهاپه كنند ، و به قالب نويسند ، و هركس بهجهت آنكه بر آن مطلع شود از آن نسخه مىخرد و مبالغ كليّهء عايد آن مرد مىشود ، و لهذا هركس به هر ملكى كه رفت يا به جزيره كه رسيد احوال را به شوق آنكه علاوه بر اعزاز و اشتهار مبلغ كلّى عايد او خواهد شد ثبت مىكند ، و همچنين هرگاه كسى كتابى را به زبان ايشان ترجمه كرد به چهاپهخانه برد و نسخهها سازد و از آن مبالغ كليّه منتفع شود ، و به اين سبب بسيارى از كتب اهل اسلام حتى قرآن شريف « 2 » را ترجمه نمودهاند ، و بر مذاهب مختلفه مطلع شدهاند ، و به نهجى اطلاع و آگاهى بر رفتار و كردار و اوضاع بلاد و اهالى ممالك بعيده چون ايران و روم و غيره حاصل نمودهاند كه معلوم نيست كه اهالى آنها به آن نهج مطلع باشند .
نقشهء تمام ممالك با شرح آن در نزد اغلب اشخاص اين جماعت موجود است ، و در بازارها مىفروشند ، و گويند كه سير كتب و اطلاع بر وقايع دنيويّهء هر ملك موجب ازدياد عقل و كثرت هوش است ، و انصاف آن است كه اين مرحله را خوب فهميدهاند .
هامش
( 1 ) كشند : « الف » .
( 2 ) شريف : در « د » نيامده است .