كلينى خود در اين باره چنين مىگويد :
شما متذكّر شدهاى كه بعضى از امور ، برايتان مشكل ساز شده ، به طورى كه نمىتوانى حقيقت آن را بفهمى ؛ زيرا در مورد آن امور ، روايات مختلفى وجود دارد و اختلاف روايت نيز ، خود علل و اسباب مختلفى دارد و ضمناً نوشته بودى كه در حوزهء تو ، دانشمندى وجود ندارد كه به دانش او اعتماد كنى و با او به مباحثه و مذاكرهء علمى و بررسى حديث بنشينى . « 1 »
2 . محلّ تدوين كتاب
گرچه شواهدى همچون : وجود رجال علم و ادب در بغداد ، وجود وكلاى امام عصر عليه السلام در بغداد ، پايتخت بودن بغداد ، ساكن بودن مرحوم كلينى در بغداد ، شهرت به سلسلى ، وجود كتابخانههاى بزرگ در بغداد ، « 2 » مىتوانند دلايلى بر تأليف كتاب در اين شهر باشند ، امّا قول صحيحتر ، اين است كه مرحوم كلينى ، كتاب خود را در رى جمعآورى كرده است ؛ چرا كه نجاشى ، او را موثّقترين رجال رى مىداند « 3 » و علّامه حلى ، او را عالىترين مرجع فتوا مىداند ، « 4 » و اين تعبيرها مىتواند ناظر به رى باشد ؛ زيرا بحث مرجعيت كلينى ، در رى بوده است .
3 . وجه تسميهء كتاب
نجاشى ، كتاب كلينى را به كلينى مىشناسد ؛ « 5 » امّا اكثريت علما ، نام او را الكافى
هامش
( 1 ) . الكافى ، ج 1 ، ص 5 - 9 .
( 2 ) . ر . ك : الوافى بالوفيات ، ج 3 ، ص 226 .
( 3 ) . ر . ك : رجال النجاشى ، ص 377 .
( 4 ) . ر . ك : خلاصة الأقوال فى معرفة الرجال ، ص 245 . نكتهء قابل توجّه اين است كه دليلهاى نويسنده ، قابلخدشه است ؛ چرا كه توثيق و تمجيد از كلينى و حتّى مرجع فتوا بودن او ، دليل بر سكونت و حضور كلينى در رى است و دليل بر اين نيست كه الكافى را هم در رى نوشته است . همانطور كه پنج دليل ذكر شده از طرف مقابل ، حداكثر اين را مىرساند كه كلينى ، مدّتى از عمر شريفش را در بغداد بوده است .
( 5 ) . رجال النجاشى ، ص 161 .